Το «Ερωτάκι»: Βάσος Δημ. Χρυσός (1915-1937)

του συνεργάτη μας,
Γιάννη Ι. Χήρας, Συγγραφέα
vassos-chryssos-1937
Βάσος Δ. Χρυσός (1915-1937) – Το Ερωτάκι

Στο κοινωνικό του περιβάλλον ήταν γνωστός ως «το Ερωτάκι». Γεννήθηκε στη συνοικία Μοροού του Απερίου της Καρπάθου κατά το έτος 1915. Πατέρας του ήταν ο Δημητρός Βασ. Χρυσός από το Απέρι (1886-1964), γνωστός ως «ο Έρωτας». Μητέρα του ήταν η Βαγγέλα Μηνά Χήρα, επίσης από το Απέρι (1896-1976), γνωστή ως «η Ερωτίνα».

Το παρατσούκλι «Έρωτας» προέκυψε ως εξής: γλεντούσαν στη Βαλαντού, στο σπίτι της (†) Σεβαστής Ιωάννη Χατζηαντωνίου (της «Σεβαστής του Χαζαντώνη»), ιδιοκτησίας σήμερα Γιώργου και Μαριγώς Μακρή. Η Σεβαστή ήταν πρώτη ξαδέλφη με τον Δ. Β. Χρυσό. Καθώς γλεντούσαν και τραγουδούσαν ερωτικές μαντινάδες στα κορίτσια, η αδελφή της Σεβαστής, η (†) Μαριγώ Νικολ. Γεργατσούλη, του φώναξε: «Γεια σου, ρε ξάδερφε, Έρωτα». Από εκείνη τη στιγμή του κόλλησε και μέχρι σήμερα τον θυμούνται με το παρατσούκλι «Έρωτας».

Στα ιταλικά μητρώα Απερίου, ο Βάσος Δ. Χρυσός αναφέρεται ως «σπουδαστής». Σπούδαζε στην Αθήνα για μηχανικός, στο ΕΜΠ (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο). Επίσης, είχε γραφτεί σε Ωδείο στην Αθήνα, προκειμένου να μάθει να παίζει βιολί. Υπήρξε άριστος βιολιστής, τραγουδούσε πολλές μαντινάδες και οι άνθρωποι, όταν τον άκουγαν, έκλαιγαν από συγκίνηση.

Το γεγονός αυτό φαίνεται και από το παρακάτω συναξάρι μαντινάδων, το οποίο συνέταξε στις 18 Απριλίου 1927 με τίτλο «Ο ΠΟΝΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΟΥ» και το οποίο διασώζεται έως σήμερα:

Ακούσατέ μου, να σας πω πίκρες, καημούς και πάθη·
τη Ζαχαρούλα αγάπησα ’πο της καρδιάς τα βάθη.

Τη Ζαχαρούλα αγάπησα με όλη την καρδιά μου
κι έχω καημό αγιάτρευτο μέσα στα σωθικά μου.

Τη Ζαχαρούλα αγαπώ, μην παραξενευτείτε,
που σας το λέω φανερά, μη με παρεξηγείτε.

Αιχμάλωτό της μ’ έπιασε με την τρελή ματιά της
και δε μπορεί να φύγει πια ο νους μου ’πο κοντά της.

Δεν ημπορώ να κοιμηθώ, δε σας το λέω ψέμα·
νομίζω πάντα με κοιτά με το γλυκό της βλέμμα.

Σαν εφιάλτης τρομερός παιδεύει την ψυχή μου
και λιώνει και μαραίνει το έρημο κορμί μου.

Τη νύχτα σαν θα κοιμηθώ στο έρημο το στρώμα,
βλέπω πως τη γλυκοφιλώ γλυκά γλυκά στο στόμα.

Πες μου, Ζαχάρα, αν μ’ αγαπάς, με το γλυκό σου στόμα,
για να μπορώ να κοιμηθώ τη νύχτα εις το στρώμα.

Βρε Ζαχαρούλα, δεν πονείς, δε βλέπεις, δε λυπάσαι;
πες το μου πια πως μ’ αγαπάς, πες το και μη φοβάσαι.

Πες μου το πια πως μ’ αγαπάς, πες το μου για να γειάνω,
γιατί θα ’χεις το κρίμα μου, Ζαχάρα, αν πεθάνω.

Πες το και με το στόμα σου και με το λογικό σου
πως αγαπάς, Ζαχάρα μου, τον τρελο-Μηνακό σου.

Πες μου το με το στόμα σου, πες το με την καρδιά σου
πως αγαπάς, Ζαχάρα μου, στ’ αλήθεια το Μηνά σου.

Ώσπου να ζεις, Ζαχάρα μου, αγάπα το Μηνά σου
και σφίξε τον, τον άχαρο, μέσα στην αγκαλιά σου.

Αυτός είναι ο πόθος του, Ζαχάρα, μην αργήσεις
το Μηνακό σου μια φορά στα χείλη να φιλήσεις.

Πες και της Μαγκαφούλας μας, οπού να μη χρονίσει
και ’κείνη τον καλόγερο λιγάκι να δροσίσει.

Εψήθη και νταργάνιασε κι αυτός ’που τον καμό του,
που θέλει πια τη Μαγκαφού να έχει στο πλευρό του.

Θέλει τη Μαγκαφούλα του να τη γλυκοφιλήσει
μα δε μπορεί ο δύστυχος και θα παραλο(γ)ήσει.

Παρηγοράς το, το φτωχό, μα δε παραγοριέται·
σαν θυμηθεί της Μαγκαφούς στο πάτωμα κυλιέται.

Του λέω χίλια ψέμματα, του λέω μη σε νοιάζει·
σαν του λαού το γάαρο γκανίζει και φωνάζει.

Κοίτα κι εμέ το φουκαρά που έχω τη Ζαχάρα
και λάζεται η άχαρη σαν του Σαρρή τη γάρα.

Δε μας λυπάστε άχαρες και κακομοιριασμένες,
οπού γυρίζουμε κι οι δυο, ωσάν τις χηρεμένες.

Δε μας λυπάσαι, Μαγκαφά, οπού να μη χρονίσεις·
κοίταζε τη Ζαχάρα μου να μου τη ξεμυαλίσεις.

Ω Μαγκαφά αχρόνιστη, πολύς είν’ ο καημός μου
που θέλω τη Ζαχάρα μου, να έχω στο πλευρό μου.

Να μη χρονίσεις, Μαγκαφά, εσύ ’σαι η αιτία,
που υποφέρουμε κι οι δυο δίχως αμφιβολία.

Δε το βαστούμε το καημό και θε να γκρεμιστούμε,
ω Ζαχαρούλα, Μαγκαφά, σίγουρα θα πνιγούμε.

Αυτός είναι ο πόνος μου, αναθεματισμένες,
που να σας δούμε και τις δυο στον τοίχο κολλημένες.

     Ο Β. Δ. Χρυσός πέθανε νέος – σε ηλικία περίπου 22 ετών – από την ανίατη τότε ασθένεια «φυματίωση των οστών». Στις τελευταίες του στιγμές – που ήταν κίτρινος σαν το λεμόνι – τραγούδησε την ακόλουθη μαντινάδα:

Ποιο δένδρο εξεράθθηκε κι ‘βγαλε πάλι φύλλα
ποιος φθυσικός γιατρεύτηκε να ’χω κι εγώ ελπίδα;

 Ήταν αγαπητός σε όλο τον κόσμο. Μέχρι σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που τον θυμούνται, 83  χρόνια από το θάνατό του. Ως χαρακτήρας, δεν ήταν ούτε πολύ εσωστρεφής ούτε πολύ εξωστρεφής. Επίσης, ήταν λεπτοκαμωμένος και ευπαρουσίαστος. Η αδερφή του Βάσω Δ. Χρυσού-Ορφανού (1940-) και ο ανιψιός του γιατρός καρδιολόγος Βάσος Εμμ. Χρυσός (1955-), πήραν τα ονόματα «Βάσω» – «Βάσος» απ’ αυτόν.

Στο λεύκωμα της «Ομόνοιας» Απεριτών Αμερικής με ημερομηνία 24 Οκτωβρίου 1942, έγινε καταχώριση της πρόωρης εκδημίας του υπό τον τίτλο ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΑ ΠΕΝΘΗ, με φωτογραφία του και λεζάντα της φωτογραφίας «Ο αείμνηστος ΒΑΣΟΣ Δ.   ΧΡΥΣΟΣ, πολύκλαυστος υιός του κου και κας ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ και ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΧΡΥΣΟΥ».

Κάτω από τη λεζάντα παρατίθεται το παρακάτω στιχούργημα μαντινάδων:

Είμαι του «Έρωτα» παιδί, το πρώτο του καμάρι,
κι εκράτουν εις τα χέρια μου βιολί με το δοξάρι.

Μηχανικός εσπούδαζα στην έρημη Αθήνα,
κι εκράτουν εις τα χέρια μου βιολιά και μανδολίνα.

Ηλεκτρολόγος ήθελα να μάθω να σπουδάσω,
την γνώμην του πατέρα μου ποτέ να μη χαλάσω.

Βάσκανος μοίρα θέλησε τους γέρους να πικράνη,
και μ’ έρριψε στα βάσανα, στου Χάρου το δρεπάνι.

Μου έφθειρε τα νειάτα μου, πλήγωσε το κορμί μου,
επίκρανε αλύπητα τους άτυχους γονείς μου.

Νειάτα δροσάτα μ’ έφθειρε, πλήγωσε το κορμί μου,
και μεσ’ τα μαύρα βούτηξε προγόνους και γονείς μου.

Είχα πατέρα που για με εγύριζε στα ξένα,
λεπτά δεν ελογάριαζε ποτέ του δι’ εμένα.

Τοσ’ ήτανε η τύχη μου, τα χρόνια τα δικά μου,
και μ’ άρπαξεν ο χάροντας από τα γονικά μου.

Απεβίωσε στις 16 Σεπτεμβρίου 1937 στο Απέρι. Τάφηκε στο τότε κοιμητήριο Απερίου στη «Σαραντού» (η «Σαραντού» είναι η περιοχή κάτω από το σημερινό σχολικό συγκρότημα Απερίου, εκεί που είναι σήμερα ο δρόμος προς το γήπεδο).

ΠΗΓΕΣ

 Α. Αρχεία

Αρχείο Βάσως Δ. Χρυσού-Ορφανού (1940-).

Β. Μαρτυρίες

Εμμανουήλ Γεωργ. Διακίδης (1916-2014), Ζωή Εμμ. Χρυσού-Μουστακάκη (1948-), Βάσω Δ. Χρυσού-Ορφανού, Σοφία Χρ. Γεωργιάδη-Χατζηγεωργίου (1927-) και Αννίκα Εμμ. Χρυσού (1929-2012).

Γ. Λευκώματα

Λεύκωμα ΟΜΟΝΟΙΑΣ Απεριτών Αμερικής, Νέα Υόρκη October 24th, 1942, σ. 7.

Δ. Βιβλιογραφία

Δ[ΙΑΚΙΔΟΥ] Σ[ούλα], «Λαϊκή ποίηση του νησιού μας», Καρπαθιακή, αρ. φύλλου 743, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2014, σ. 7.

ΜΗΝΑΣ Κωνσταντίνος, Τοπωνυμικό της Καρπάθου, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Καρπάθου, εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ, Αθήνα 2000, σ. 286.

ΧΗΡΑΣ Γιάννης Ι., «Βάσος Δ. Χρυσός (1915-1937)», Ομόνοια, αρ. φύλλου 49,  Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2016, σ. 4.

ΧΙΩΤΗΣ Μιχαήλ Π., Η τοπική αυτοδιοίκηση κατά τις περιόδους Τουρκοκρατίας και Ιταλοκρατίας στην παλαιά πρωτεύουσα της Καρπάθου «Απέριον» 1796-1943,  Αθήνα 2013, σ. 806.   

Σχολικό έτος 2020-2021: νέα δεδομένα – νέες δυσκολίες

14890351_1780894218832930_5654135995971247431_o

Του συνεργάτη μας, Γιώργου Τ. Μάρκου,
Εκπαιδευτικού Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Η νέα σχολική χρονιά ξεκινά την Τρίτη 1/9/2020 για τους εκπαιδευτικούς και πιθανόν την επόμενη Δευτέρα 7/9/2020 για τους μαθητές [τελικά στις 14/9/2020 όπως ανακοινώθηκε μετά τη συγγραφή του άρθρου αυτού].

Μια χρονιά συνέχεια της προηγούμενης που ζήσαμε πρωτόγνωρες καταστάσεις λόγω της πανδημίας του κορονοϊού και τα σχολεία κλειστά σχεδόν στο 1/3 του διδακτικού χρόνου με μαθήματα εξ αποστάσεως και τελικά για 20 ημέρες τον Ιούνιο με εκ περιτροπής διδασκαλία.

Δυστυχώς η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς γίνεται χωρίς να έχει αξιοποιηθεί στο παραμικρό ο χρόνος που μεσολάβησε από το κλείσιμο των σχολείων τον Ιούνιο. Μάλιστα ενώ τα μαθήματα έγιναν με τους μισούς μαθητές και όχι πάνω από 15 στην τάξη και ενώ τα κρούσματα ήταν λίγα, τώρα θα ξεκινήσουμε με μεγάλη αύξηση κρουσμάτων και με τους μαθητές στο σύνολό τους μέσα στην τάξη. Μόνο στα σχολεία δε θα σκεφτούμε την αναλογία τ.μ. και προσώπων σε μικρούς χώρους (κατά μ.ο. 30-35 τ.μ. για 17-20  μαθητές) και τη συνύπαρξη πολλών παιδιών και εκπαιδευτικών σε μικρούς αναλογικά χώρους.

Το Υπουργείο Παιδείας για δικούς του λόγους δεν προχώρησε στη μείωση  του αριθμού των μαθητών ανά τάξη, τον αύξησε μάλιστα εν μέσω πανδημίας σε 25 στο νηπιαγωγείο και τις δύο πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, δεν φρόντισε για την έγκαιρη πρόσληψη εργαζομένων καθαριότητας με αποτέλεσμα η έναρξη των σχολείων να βρει πάρα πολλές σχολικές μονάδες χωρίς προσωπικό καθαριότητας, δεν ασχολήθηκε με την αναδιάρθρωση της ύλης ώστε να μην υπάρχει μεγάλο πρόβλημα σε περίπτωση κλεισίματος τάξεων ή και σχολείων σε ενδεχόμενη ύπαρξη κρουσμάτων, δεν φρόντισε για την πραγματοποίηση διαγνωστικών εξετάσεων από τους εκπαιδευτικούς και δεν διαμόρφωσε κανένα ουσιαστικό πρόγραμμα επιμόρφωσης στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Αναγνωρίζουμε στα θετικά ότι οι διορισμοί αναπληρωτών έγιναν σχετικά νωρίς λόγω της πανδημίας και μεγάλο μέρος αυτών θα είναι στα σχολεία την 1η του Σεπτέμβρη συν τους μόνιμους διορισμούς στην Ειδική Αγωγή.

Έχουμε καταγράψει τις ανάγκες των μαθητών που στερούνται πρόσβασης στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση και περιμένουμε να καλυφθεί το σύνολό τους. Πολλά παιδιά δυσκολεύονται για λόγους οικογενειακού περιβάλλοντος και οικονομικούς να παρακολουθήσουν μαθήματα με τον τρόπο που έγιναν Μάρτιο – Μάιο πέρυσι.

Απαιτείται μια ολοκληρωμένη παρέμβαση στο μέτρο του δυνατού, προς το παρόν θα λάβουμε δύο μάσκες και ένα παγούρι για νερό για κάθε μαθητή, δε σχολιάζω τίποτα περισσότερο. Στην Ιταλία κάτι ξέρουν περισσότερο και πήραν πιο δραστικά μέτρα.

Το Υπουργείο Παιδείας αναφέρει ότι ο μέσος όρος των μαθητών ανά τάξη είναι 17. Συνυπολογίζει προφανώς το Διαφάνι με ένα σχολείο σε μια μεγάλη πόλη. Δυστυχώς τα περισσότερα τμήματα έχουν 22-25 μαθητές, τουλάχιστον στην Κάρπαθο λόγω δημογραφικού  είμαστε τυχεροί στην ατυχία μας, τα περισσότερα τμήματα είναι κοντά στο 17.

Στο νησί μας η κατάσταση είναι πάντα λίγο πιο δύσκολη από το μέσο όρο στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα σχολεία λειτουργούν και προσπαθούν να ανταποκριθούν στο θεσμικό τους ρόλο στηριζόμενα στο μεγαλύτερο μέρος στο φιλότιμο των εκπαιδευτικών και τη στήριξη των Συλλόγων Γονέων, όπου υπάρχουν.

Μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικού προσωπικού με εξαίρεση τους φετινούς στην Ειδική Αγωγή έχουν να πραγματοποιηθούν από το μακρινό πια 2010. Αυτό σημαίνει ότι την τελευταία δεκαετία στα Νηπιαγωγεία και Δημοτικά Σχολεία του νησιού και σε ένα σύνολο 55 θέσεων περίπου (μαζί με τις υποστηρικτικές δομές που απαιτούνται για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες), οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί είναι 12 και ολοένα λιγοστεύουν ενώ οι αναπληρωτές ανέρχονται σε 40+. Κάθε χρόνο η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών αλλάζει και πλέον τα σχολεία δεν έχουν εκπαιδευτική και παιδαγωγική συνέχεια με δυσμενείς συνέπειες στο παρεχόμενο εκπαιδευτικό έργο. Ευτυχώς, επαναλαμβάνω, οι εκπαιδευτικοί θα είναι στο σχολείο την 1η του Σεπτέμβρη και όχι την ημέρα του αγιασμού όπως γινόταν συνήθως.

Η συντήρηση των σχολείων είναι αρμοδιότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Περιφέρεια και Δήμος πρέπει να ασχοληθούν κατά προτεραιότητα με το θέμα. Οι Σύλλογοι Γονέων με δωρεές και οι Διευθυντές των Σχολικών Μονάδων σε βάρος των λειτουργικών δαπανών προσπαθούν να κάνουν μικροεπισκευές και επιδιορθώσεις μικρής κλίμακας για να κρατήσουν τα σχολεία όρθια. Τα τελευταία χρόνια το πρόβλημα τείνει να εξελιχθεί σε μη αναστρέψιμο. Προσδοκούμε ότι ο Δήμος Καρπάθου, τώρα που η Δημοτική Αρχή έχει κλείσει χρόνο στην εξουσία, θα δει το θέμα πιο ζεστά. Αναγνωρίζουμε ότι καλή θέληση υπάρχει, έχουν γίνει σχετικές συναντήσεις με το Δήμαρχο, τη Δημοτική και τη Σχολική Επιτροπή Παιδείας και ενημερώσεις, πλέον περιμένουμε και έργο.

Η Καθαριότητα των σχολείων περνά από φέτος στο Δήμο Καρπάθου. Ήδη έχει εκδοθεί η σχετική προκήρυξη και αναμένεται η ολοκλήρωση της διαδικασίας και η τοποθέτηση του προσωπικού. Αυτή τη στιγμή μόνο ένα σχολείο έχει μόνιμη καθαρίστρια, τα υπόλοιπα τουλάχιστον στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς  ίσως ξεκινήσουν με προβλήματα.

Η χρηματοδότηση των σχολείων από το Υπουργείο Εσωτερικών μέσω του Δήμου Καρπάθου γίνεται με μεγάλη καθυστέρηση και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Το θετικό ότι αποδίδεται στο σύνολό της στα σχολεία, μόλις γίνει η εκταμίευση και δεν κρατούνται ποσά για ανάγκες εξωσχολικές, όπως δυστυχώς κάνουν πολλοί Δήμοι στην υπόλοιπη Ελλάδα. Τα σχολεία έχουν να λάβουν μια δόση από το 2019 και όλες τις ως τώρα του 2020 (τρεις) σε μια εποχή που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν πέρα από τα πάγια λειτουργικά τους θέματα και δαπάνες αγοράς υγειονομικού υλικού, αντισηπτικών κλπ εκτός από αυτά που αναμένεται να χορηγηθούν δωρεάν από χορηγίες και πιστώσεις που ανέφεραν οι Υπουργοί Παιδείας και Εσωτερικών.

Το σχολικό έτος 2020-2021 ξεκινά με τις δυσκολίες μπροστά. Τα σχολεία θα πρέπει να μείνουν ανοιχτά και να λειτουργήσουν σωστά. Στο σύνολό τους μπορούν να ανταποκριθούν και σε εξ αποστάσεως εκπαίδευση με ασύγχρονη ή σύγχρονη διδασκαλία, το θέμα είναι πόσοι μαθητές μπορούν να ανταποκριθούν από το σπίτι. Ο φυσικός τρόπος διδασκαλίας δυστυχώς δεν αναπληρώνεται. Πέρυσι μέσα σε μια εβδομάδα προσπαθήσαμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες που προέκυψαν. Γονείς και μαθητές προσπάθησαν εξίσου, ο Δήμος Καρπάθου βοήθησε αρκετά τον Ιούνιο που τα σχολεία λειτούργησαν. Ευτυχώς το χρονικό διάστημα ήταν μικρό, όλοι ελπίζαμε ότι θα τελειώναμε με τον κορονοϊό. Δυστυχώς τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν θετικά.

Τώρα ξεκινούμε από καλύτερη θέση και με εμπειρία. Δεν επαρκεί όμως αυτό, γιατί ο εκπαιδευτικός είναι μόνο ένα μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Απαιτείται και το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων και η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι Γονείς και το τοπικό περιβάλλον να ανταποκριθούν ο καθένας ξεχωριστά στο μέρος και το ρόλο που τους αντιστοιχεί. Να έχουμε μια μόνιμη σχέση εμπιστοσύνης. Και να περάσουμε στα έργα, αξιοποιώντας κάθε δυνατή εμπειρία.

Προβλήματα πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν καθώς τα σχολεία είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Δε χρειάζεται γκρίνια και μιζέρια. Επειδή έχουμε να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις και θέματα άγνωστα στο παρελθόν, απαιτείται καλή οργάνωση, θέληση, όρεξη για δουλειά και καλός συντονισμός όλων μας.

Ελπίζω να τα καταφέρουμε.

Εφέτος δεν εγλέντησα και μ’ έπιασε μεράκι …

2019-08-23-mertonas-002

Τη διατήρηση των εθίμων μας, που τελικά σχετίζεται με τη διατήρηση της ταυτότητάς μας, εκφράζει ποιητικά ο Μάνος Ι. Παναγιώτου σχεδόν 8 χρόνια πρίν. Η ευχή του έχει γίνει πραγματικότητα στις μέρες μας, μια που τρεις γενιές Απεριτών παίζουν, τραγουδούν και γλεντούν με πίστη στη παράδοση.

Η φωτογραφία είναι από το γλέντι στο Μερτώνα, το 2019.

Συνεχίστε την ανάγνωση Εφέτος δεν εγλέντησα και μ’ έπιασε μεράκι …

Ο Αης Παντελέ(η)μονας του Κατώδιου

ag.panteleimon
Με την ευκαιρία της εορτής του Αγίου Παντελεήμωνος στο Κατώδιο συγκεντρώσαμε μερικές από τις αναρτήσεις μελών της κοινότητάς μας. Ευχαριστούμε τον καθένα ξεχωριστά. Ευχόμαστε να βρεθούμε όλοι στη χάρη του το 2021.

Άγιος Παντελεήμων…. ο θεραπευτής….🙏🥀🌿

Γεννήθηκε στην Νικομήδεια, σε εύπορη οικογένεια.
Το όνομά του, Παντολέον..
Σπούδασε ιατρική και θεράπευε δωρεάν αυτούς που δεν είχαν την δυνατότητα να πληρώσουν…. Φυσικά αυτό δεν άρεσε.
Τον πρόδωσαν ως κρυφό Χριστιανό…
Πέθανε με μαρτυρικό θάνατο επί Διοκλητιανού,
αρνούμενος να προδώσει τα πιστεύω του….
Πάντα ο φανατισμός από όπου και αν προέρχεται
δεν τιμά τον άνθρωπο.. ούτε την θεική σπίθα που φέρει μέσα του….
Φωτό το εκκλησάκι του Αγίου στο Κατώδιο Καρπάθου…
ανάμεσα στα περιβόλια… κάποτε είχε και νερά,
πολλά νερά και παίζαμε νερο-πόλεμο στην πηγή με την πανύψηλη λεύκα….
Άννα Γιαβάση 🌿😊

Ο Αης Παντελέ(η)μονας στα χρόνια των πειρατών

Άγνωσται Ιστορικαι σελίδαι των πειρατικών χρόνων.
Υπό Γ.Γ. ΠΑΧΟΥΝΤΗ (Oakmont, Pa.)
[…] Το πανηγύρι του Αγίου Παντελεήμονος συνδέεται και με την πολυτάραχη ιστορίαν των πειρατικών χρόνων. Κατά το 1809, την ημέραν της εορτής, όλως αιφνιδίως παρουσιάσθη μία ομάς από 8 δήθεν προσκυνητάς, λέγοντες ότι ήσαν Κρανιδιώται, Oίτινες είχον το πλοιάριόν των αραγμένον εις απόκρυφον ακτήν των κάτωθεν του Κατωδίου παραλίων. Οι Καρπάθιοι προσκυνητες, χωρίς καμμίαν υποψίαν, τους επέτρεψαν να παρακολουθήσουν την λειτουργίαν και να συμπαρακαθήσουν εις την τράπεζαν οπου επηκολούθησαν τα γλέντια και οι χοροί, όταν οι άγνωστοι προσκυνηταί εμέθυσαν, ήρχισαν να τραγουδούν ύποπτες μαντινάδες, μ’ένα γύρισμα ως εξής:
Κόρες λυγερές και με μακρυά μαλλιά
Με φεγγάρι θα βρεθούμε στην ακρογιαλιά
Αυτά ενέβαλον εις υποψίας πολλούς εκ των προσκυνητών, οίτινες συνεννοηθέντες σιγά-σιγά έφυγαν με τας οικογενείας των. Οι τολμηρότεροι όμως αυτών επήραν απόφαση να μείνουν, λέγοντας ότι σε τέτοια συνάθροιση 100 Καρπαθίων η παρουσία των 8 άγνωστων ήταν μεζές. Μόλις όμως ενύκτωσεν, ήλθον νέοι άνδρες άνω των 50, ωπλισμένοι, οίτινες περικύκλωσαν το Μοναστήρι και διέταξαν όλες τες κόρες να έβγουν από το χορό και να τους ακολουθήσουν. Έγινε τότε φοβερά συμπλοκή μεταξύ Καρπαθίων και Πειρατών και ετραυματίσθησαν και εφονεύθησαν αρκετοί εκατέρωθεν.
Τέλος επεκράτησαν οι Πειραταί, αρπάσαντες 30 νεανίδας, τας οποίας απήγαγον μεθ’ εαυτών και τους τραυματισμένους συντρόφους των κάτω στο Μακρύ Γιαλό, όπου ανεχωρησαν εσπευσμένως με τρία καΐκια. Οι φονευθέντες Καρπάθιοι έμειναν επί του τόπου, τα παιδιά έπιασαν τα βουνά καθώς και μερικές γυναίκες που κατόρθωσαν να φύγουν την ωρα της συμπλοκής. Κανείς δεν έμαθε το τέλοs των απαχθεισων παρθένων, άλλοι έλεγαν ότι απήχθησαν εις Τρίπολιν και άλλοι εις το Κρανίδιον.
Από την εποχήν εκείνην κατηργήθη η Πανήγυρις του Αγίου στο Κατώδιο μέχρι του 1908, όπου ανοικοδομήθη και εκαλλωπίσθη και γίνεται κατ’ έτος η ανωτέρω περιγραφόμενη Πανήγυρις.
Ας ευχηθώμεν η χάρις του Αγίου Παντελεήμονος να μας αξιώση να συνεορτάσουμε άλλη μία φορά στην Ελεύθερη Πλέον Κάρπαθο, απολαμβάνοντας τα αγαθά της Ελευθερίας και της ασφαλείας υπό την Κυανόλευκον, εκεί, στό ωραίο Κατώδιο. (Την ιστορίαν αυτήν την χρωστώ στην αείμνηστον θείαν μου Καλίτσα Εμμαν. Χαρτοφύλακα Κάτρου).
(Εφημερίς «Ομόνοια», Ιουλίου 1945)
Πηγή:Μιχαήλ Π. Χιώτης
«Οι απανταχού της γης σύλλογοι Απεριτών Καρπάθου «Ομόνοια» και το κοινωφελές έργο τους» (Αθήνα, 2007), σελίδα 1082, τόμος Β’
Πόπη Λαδή-Λαμπρινού

Γλέντι στον (α)πλάτανο του Κατώδιου, Ιούλιος 1969

Φεύγεις κι’ από τη νιότη σου ‘πομένει ένα κομμάτι,
ανηορεύ(γ)εις κι’ ‘ερχεσαι, σαν να γυρεύγεις κάτι.

[Κωστής Νικολάου – Μαεράς]

Σας παραπέμπουμε σε παλιότερο άρθρο στο karpathos.net για τις πλήρεις μαντινάδες, όπως τις θυμάται ο Ηλίας Αντιμησιάρης.

katodio-2018
Κατώδιο 2018

… μα να γυρίσω δεν μπορώ του ρολογιού τον δείκτη….

Αναδημοσιεύουμε εδώ τη στοιχομυθία του Μάνου Παναγιώτου με το Μηνά Οικονομίδη, που χάρη στο messenger (facebook) ανταλλάχθηκαν μεταξύ Καρπάθου και Αμερικής.
Μαντινάδες στο messenger με τον αγαπημένο μου φίλο Μηνά
Οικονομίδη την παραμονή του Αγίου Παντελεήμωνος (26-7-2020)


[Μάνος] Ο Άγιος Παντελέμωνας να ’ναι βοήθειά μας,
που ‘ναι γιατρός, να έχουμε, Μηνά μου, την υγειά μας.
[Μηνάς] Πάντα υγεία και χαρές στην οικογένειά σου,
ο Άγιος Παντελέμωνας να ’ναι βοήθειά σου.
[Μάνος] Ας ημπορούσα στα παλιά τον χρόνο να γυρίσω,
και τις στιγμές που ζήσαμε πάλι να ξαναζήσω.
Μες την καρδιά μου βρίσκεται αυτό το εκκλησάκι,
που είναι τώρα του Χρυσού, πρώτα του Βασιλάκη.
[Μηνάς] Οι αναμνήσεις ειν’ πολλές στου Κατωδιού το Ρίχτι,
μα να γυρίσω δεν μπορώ του ρολογιού τον δείκτη.
[Μάνος] Ωραία που ‘ταν, βρε Μηνά, στο Ρίχτι να καθίζεις,
ν’ ακούς τον χτύπο του νερού, με φίλους να γλεντίζεις.
Να βλέπεις τον απλάτανο, που γράφει τ’ όνομά σου,
που χάραξες σαν ήσουνα παιδί με τον σουγιά σου.
Οι αναμνήσεις στο μυαλό πάνω χορό χορεύουν,
αγαπημένα πρόσωπα που έφυγαν γυρεύουν.
Θυμάμαι τον πατέρα μου, τον Μαραγκό το Μίμη,
ο Βασιλάκης κι ο Φραγκιός δεν φεύγουν απ’ τη μνήμη.
[Μηνάς] Στο όνειρό μου ζωντανούς τους βλέπω ένα-ένα,
παιδιά που γλέντιζα μαζί κι είναι στη γη θαμμένα.
[Μάνος] Ας ήταν να γυρίζανε, μαζί μας να καθίσουν,
όπως τα χρόνια τα παλιά και πάλι να γλεντήσουν.
Ας ήταν να γυρίζανε μόνο για μία μέρα,
γλέντι να γίνει αξέχαστο εις το Κατώδιο πέρα.
Να έρθουν όλοι οι παλιοί, μαζί με τον Καπότα,
γλέντι καλό να κάνουμε, όπως γινόταν πρώτα.
[Μηνάς] Δεν ξέρεις τι μου θύμισες, μ’ έκανες σκόνη πάλι,
χωρίς να πάρω είδηση, άδειασα το μπουκάλι.
[Μάνος] Μ’ έπιασε το παράπονο, όμως εγώ τα φταίω,
γιατί παλιά θυμήθηκα και κάθομαι και κλαίω.
Μα έχω ένα φίλο μου, που με καταλαβαίνει,
που στο μυαλό και στην καρδιά τέτοιες στιγμές μου μπαίνει.
[Μηνάς] Για πες μου φίλε τα παλιά τα χρόνια να ξεχάσω,
χίλια κομμάτια μ’ έκανες και μου ’ρχεται να σκάσω.
[Μάνος] Το ξέρεις, φίλε μου Μηνά, πως σου ‘χω αδυναμία,
και πριν πεθάνω, μόνο μια έχω επιθυμία.
Να ‘ρθεις για το χατίρι μου από τα ξένα μέρη,
με το βιολί του Υψηλού να κάψουμε τ’ Απέρι.
[Μηνάς] Θέλω να ’ρθω στην Κάρπαθο, όλα να τα ξεχάσω,
άμα στη μούρη θα σε δω κι ωσάν σε αγκαλιάσω.
[Μάνος] Έλα εσύ και θα με δεις τότε το τι θα κάνω,
θα λες σε τέτοια όρεξη δεν έχω δει τον Μάνο.
Θα πάω εις τον Άγιο να κάνω τον σταυρό μου,
του χρόνου εις τη Χάρη του να σ’ έχω στο πλευρό μου.
[Μηνάς] Διπλούς να κάνεις τους σταυρούς, φίλε θα σου ζητήσω,
μες του Αγίου την αυλή μαζί σου να γλεντήσω.
Μανόλης Ι. Παναγιώτου

Ο άνθρωπος πάντα έψαχνε το Θεό …

⚘»Ο άνθρωπος πάντα έψαχνε το Θεό…
κι ο Θεός τον άνθρωπο … Συνεχίστε την ανάγνωση Ο άνθρωπος πάντα έψαχνε το Θεό …

Τ’ Απέρι από ψηλά

Θαυμάζουμε τα επιτεύγματα της νέας τεχνολογίας των τηλε-χειριζομένων αεροσκαφών (drones), ιπτάμενες φωτογραφικές μηχανές στα χέρια των φωτογράφων μας. Κινηματογραφικές εικόνες με ασυνήθειστες όψεις της γενέθλιας γής!

Κοιμήθηκα χαζεύοντας τις αεροφωτογραφίες του Δημήτρη Ε. Γεργατσούλη από το (πρόσφατα επανα-) ηλεκτροφωτισμένο Απέρι [1]. Ξύπνησα με αναμνήσεις, σκέψεις και συναισθήματα!

Έζησα στο Απέρι  τη δεκαετία της μεταπολίτευσης το ’70, των 300 και πλέον κατοίκων, του Δημοτικού σχολείου των 80 μαθητών, των τριών καφενείων. Ήταν η εποχή που μπορούσες να ζητήσεις από το γείτονα από τα υλικά που έλειπαν από την κουζίνα, μέχρι και βοήθεια όταν η γιαγιά είχε αδιαθετήσει ξαφνικά. Όταν γέμιζαν οι αυλές με γείτονες, συγγενείς και συγχωριανούς, σε χαρές και λύπες. Οταν τις νύχτες γέμιζαν οι αποσπερίες δίχως τηλεόραση.

Όταν μοιραζόμαστε τη σχολική ζωή με συμμαθητές και μαζί ανακαλύπταμε τα μυστικά της γεωμετρίας σχεδιάζοντας στη γη.  Όταν σαν  παιδιά κινούμασταν ελεύθερα από γειτονιά σε γειτονιά, και απολαμβάναμε ατέλειωτες ώρες μπάλας στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο το Γήπεδο του Πρωτέα. 

 Όταν το Χρύσειο Μέγαρο  γεμάτο από συγχωριανούς συνεδρίαζαν για το κάθε μικρό και μεγάλο θέμα  (από τα «νερά του Μερτώνα», μέχρι το δρόμο της Αχάτας, και την ολοκλήρωση του Μεγάρου).

Ξαναθυμήθηκα βλέποντας το Απέρι από ψηλά τη νύχτα, την αίσθηση της κοινότητας, όπου ο αστικός ιστός της πυκνής οριζόντιας δόμησης έτρεφε τελικά έναν άλλο ιστό, τον κοινωνικό ιστό. Ιστό που ύφαιναν με περίσσια τέχνη αιώνες συμβίωσης των κατοίκων. 

Κανένα όμως υφαντό δεν φτιάχνεται στην τύχη. Χρειάστηκε η συλλογική συνείδηση αλλά κυρίως η ηγεσία που την ενεργοποιεί, την εκφράζει, την οδηγεί. Κοινοτάρχες, προέδροι της «Ομόνοιας», «Πρωτέα» και άλλων συλλόγων, προεδρεία και εθελοντές, δημιούργησαν το Απέρι που φαίνεται και από ψηλά και το θαυμάζουμε από χαμηλά.

Με αφορμή την εκδήλωση τιμής για το Μιχαήλ Αναγνωστόπουλο – Υψηλό το 2019, τη βελτίωση του κοινοτικού ηλεκτροφωτισμού, την ανάδειξη των κοινοτικών βρυσών του Απερίου, τις συνεχώς βελτιούμενες εγκαταστάσεις του Πρωτέα, … οφείλουμε να συγχαρούμε τα κοινοτικά και συλλογικά μας όργανα για τις συνεχιζόμενες δράσεις τους.

Ισως είναι καιρός το καλοκαίρι αυτό που ο κορονοϊός δοκιμάζει τις κοινωνικές μας αντοχές ακόμη και την προαιώνια επιθυμία της επίσκεψης στη γενέθλια γη, να πλησιάσουμε για να συζητήσουμε για το «διά την καλλιτέραν αύριον του ωραίου μας χωριού» [3] …

Ποια τα πιθανά θέματά μας; Ας ξεκινήσουμε με τον εορτασμό των 200 ετών από το 1821 στο Απέρι!  Πιθανά Θέματα: Χατζηλίας Οικονόμου, Γάμος στη Κυρά Παναγιά, Μιχάλης Βαρθολομής, το Καρπάθικο καράβι στη Ναυμαχία του Γέροντα, …

Μανόλης Μ. Τσαγκάρης

Υ.Γ.

Προσκαλώ τον Μιχάλη Μικροπανδρεμένο να επαναφέρει το δημόσιο διάλογο που οργάνωνε επί πολλά καλοκαίρια και έχουμε αφήσει στη μέση, για τα ζητήματα της κοινότητάς μας.


Σημειώσεις και αναφορές

  1. Αναφέρομαι στις ενέργειες του προέδρου της κοινότητά μας κ. Γιώργου Παπά για τη βελτίωση του Ηλεκτροφωτισμού στο Απέρι 5/2020.
  2. Οι αεροφωτογραφίες του Δημήτρη Γεργατσούλη και του Βαγγέλη Γεργατσούλη μας έχουν δώσει διαφορετικές απόψεις των γνώριμων μας τοπίων. Πολλές από αυτές κοσμούν και την Εφημερίδα μας (δείτε και το τμήμα Απέρι άνωθεν.
  3. Δείτε και το σχετικό μας άρθρο της πρωτοχρονιάς του 2020: Προς ευρυτέρους ορίζοντας…

Φ65: Κατάλογος Άρθρων