Οι πρωτοπόροι Καρπάθιοι Αυτοκινητιστές

karpathos-cars-001

του συνεργάτη μας
Ανδρέα Ηλία Μακρή, Συγγραφέα

Επί ιταλικής κατοχής, το 1928 -έτος ορόσημο- δόθηκε για πρώτη φορά στην κυκλοφορία ο αυτοκινητόδρομος ο οποίος σύνδεσε oδικά τα Πηγάδια με το Απέρι. Προηγούμενα, είχαν ολοκληρωθεί τα μεγάλα οδικά έργα για την εποχή των τεσσάρων γεφυριών. Αρχής γενομένης από το γεφύρι της Άφφωτης με τα τρία τόξα, τα άλλα με ψηλό τόξο να δαμάσουν το τραχύ φυσικό ανάγλυφο της κεντρικής Καρπάθου με τη συνεχή οφιοειδή ανηφορική διαδρομή: Φαράγγι του «Χα» και δύο την κοιλάδα της «Κολυμπήθρας». Aργότερα και σταδιακά με την ολοκλήρωση των έργων και των δύο μεγάλων γεφυριών στους βαθύς χειμάρρους στο Κάτω Απέρι (κοντά στη Μητρόπολη) και στη «Χογλακιά», στα φυσικά όρια Απερίου – Βολάδας, ο δρόμος σταδιακά επεκτάθηκε στα επόμενα χωριά Βωλάδας, Όθους, Πηλών και στα υπόλοιπα της Κάτω Καρπάθου.

Την Καθαροδευτέρα λοιπόν εκείνης της χρονιάς, ο εμβληματικός «Κεραυνός» (1) το πρώτο αυτοκίνητο που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο ιδιοκτησίας του Γιώργη Εμμ. Μακρή έκανε την παρθενική του «κούρσα», με αφετηρία τα Πηγάδια και τερματισμό στη στροφή του Αγίου Χαράλαμπους (2) στο Απέρι. Για την ιστορία ήταν ένα ολοκαίνουργιο αυτοκίνητο Ford Αμερικής.

Η καθημερινότητα στα συγκεκριμένα χωριά μονομιάς, άλλαξε. Με ένα κλικ άφησαν οι πρόγονοι μας την εποχή του ιππήλατου, τα υποζύγια του Μεσαίωνα, τα συμπαθητικά γαϊδουράκια και τις όμορφες φοράδες. Οι ημιονηγοί τα σκληροτράχηλα και δύστροπα μουλάρια. Άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα νέα εύχρηστα Μέσα μεταφοράς αυτοκίνητα τα οποία παρείχαν: Ταχύτητα, ασφάλεια, άνεση, εύκολη και συχνή επικοινωνία και το πιο σημαντικό, χαμηλό κόστος είτε αυτό αφορούσε καθημερινές μετακινήσεις ή έκτακτα περιστατικά μεταφοράς ασθενών, εφοδίων ή υλικών. Όχι λοιπόν αδικαιολόγητα, το αυτοκίνητο παγκοσμίως, αποκλήθηκε η «τεχνολογική επανάσταση του 20ου αιώνα!»

Στην Κάρπαθο, δύο τολμηροί νεωτεριστές επιχειρηματίες από το Απέρι, οι Γιώργης Εμμ. Μακρής και Γιάννης Μην. Χαζαντώνης επένδυσαν πρώτοι ολόκληρες περιουσίες στον κλάδο του αυτοκινήτου, τομέας όμως με υψηλά ρίσκα, αφού πέραν των κεφαλαίων, απαιτούσε διαρκή υπευθυνότητα να αντιμετωπίσουν δυσβάστακτα κόστη συντήρησης και λειτουργίας των αυτοκινήτων για να επιβιώσουν επαγγελματικά. Επί πλέον, περίσσευμα ανθρωπιάς με έκτακτες μεταμεσονύκτιες μεταφορές ασθενών ή γλεντοκόπων ξενύχτηδων. ΄Να μην παραλείψουμε την παράδοση σημειωμάτων και διάφορων «αμανατιών». Γενικά θα λέγαμε το άγχος ενέσκηψε στη ζωή τους σαν «τσουνάμι!»

Θεωρήθηκαν και πράγματι υπήρξαν, ριψοκίνδυνοι επιχειρηματίες άξιοι κάθε αναφοράς τιμών και επαίνων. Υπήρξαν οι πρωταγωνιστές στην επαναστατική βελτίωση των μέχρι τότε σκληρών συνθηκών καθημερινότητας των Καρπαθίων. Η μετάβαση στο Απέρι αίφνης, έδρα του μοναδικού Ημιγυμνασίου Καρπάθου έπαψε να είναι «βουνό» να διαβείς. Το ίδιο και η επίλυση εκκρεμών οικογενειακών θεμάτων δικαιοδοσίας του Εκκλησιαστικού δικαστηρίου της Μητρόπολης. Η άμεση διακομιδἠ ασθενών στους πέντε γιατρούς του Απερίου – Βολάδας έσωζε ζωές. Διαφορετικά, έστελνες «χαιρετίσματα» στον άλλο… κόσμο. Άντε να σε κουβαλούν πάνω σε σκάλα ασθενή, τέσσερις, συν άλλοι τέσσερις για εναλλαγή λόγω κόπωσης, ανέβα-κατέβα βουνά, λαγκάδια, ρεματιές, χαράδρες και κοίτες χειμάρρων υπό βροχή, τσουχτερό κρύο ή λιοπύρι…

Και αντιστρόφως ανάλογα. Οι Απεριτο-Βολαδιώτες διευκολύνονταν τώρα στις επισκέψεις τους στα Πηγάδια για την επίλυση εκκρεμών πολιτικών υποθέσεων στα πολιτικά Διοικητήρια ή στα ταξίδια τους εκτός Καρπάθου. Ταυτόχρονα η κοινωνική αλληλεξάρτηση και ανταλλαγή επισκέψεων στα δύο χωριά πήρε απίστευτες διαστάσεις. Κοσμοπλημμύρα πλέον οι κοινωνικές συναθροίσεις στα πανηγύρια, γάμους, βαφτίσια, ονομαστικές γιορτές, κηδείες και μνημόσυνα.

Να αναφερθούμε και στο αβγάτισμα της τοπικής οικονομίας. Πόσο καίρια και αποφασιστική υπήρξε η συμβολή τους στην ανάπτυξη και ευρωστία του εμπορίου και της γεωργίας δίνοντας οριστικό τέλος στην οικονομική καχεξία που έως τότε προξενούσε η μεσαιωνική χρήση του τετράποδου σαν το μοναδικό μεταφορικό Μέσο. Λύθηκε το πρόβλημα μεταφοράς αγαθών και παροχής υπηρεσιών.

Τα Πηγάδια, μακράν πρώτα κινούν τώρα το εμπόριο της Καρπάθου με αλματώδεις ρυθμούς. Άμεση η μεταφορά και διάθεση της γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής στην κατανάλωση. Τολμώ να ισχυρισθώ ότι η συνεισφορά τους άγγιξε τα όρια ευεργεσίας. Ναι! Διότι προχώρησαν σε άκρως παρακινδυνευμένες επενδύσεις, των οποίων ουκ έστιν αριθμός οι ζημίες και αβαρίες που υπέστησαν.

Πώς να εξηγήσω αλλιώς το γεγονός αφού γνώριζαν την ανυπαρξία έμπειρων επαγγελματιών σοφέρ (οδηγών). Ήξεραν την παντελή έλλειψη ετοιμοπαράδοτων ανταλλακτικών. Την απουσία εξειδικευμένων συνεργείων για αξιόπιστο και υπεύθυνο service. Για πρατήρια καυσίμων ούτε λόγος. Ούτε Ασφαλιστικές Εταιρείες να καλυφθούν έναντι αστικής ή ποινικής ευθύνης στην περίπτωση τροχαίου ατυχήματος. Έβλεπαν το τρισάθλιο χωματόδρομο με διάσπαρτες καβαλίνες. να συνυπάρχουν με λακκούβες για να μεταφέρουν ανθρώπινες ζωές  και περιουσίες. Καθημερινή και η φροντίδα να διατηρούν τα αυτοκίνητα καθαρά από το σύννεφο σκόνης που κολλούσε στο λαιμό και κάλυπτε τα αυτοκίνητα με την πρώτη διαδρομή της ημέρας.

Υπάρχει λοιπόν εχέφρων, επαρκώς ενημερωμένος Καρπάθιος να αμφισβητήσει στο ελάχιστο έστω, την εξαιρετικά πολύτιμη προσφορά υπηρεσιών των πρωτοπόρων αυτοκινητιστών μας; Για αυτό, κακώς -κάκιστα θα έλεγα- δεν έχει προβληθεί μέχρι τώρα το τεράστιο κοινωνικοοικονομικό και εκπολιτιστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι πρωτοπόροι προπολεμικοί αυτοκινητιστές μας και να μην έχει αναδειχθεί και τονισθεί από την πνευματική Ελίτ της Καρπάθου. Τουλάχιστον μεταθανατίως, δικαιούνται εύφημης μνείας. Μόλις πριν μερικά χρόνια έφυγαν οι τελευταίοι δύο προπολεμικοί οδηγοί Μιχαλάκης και Κωστής Γ. Μακρής.

Οι Καρπαθιακοί Πολιτιστικοί Συλλόγοι ως πότε θα υπνώττουν; Είναι καιρός να αναληφθεί πρωτοβουλία ώστε, σύντομα να ξεπληρωθούν οι ηθικού χαρακτήρα υποχρεώσεις της τοπικής κοινωνίας προς τους πρωτοπόρους επαγγελματίες αυτοκινητιστές μας, μέσω των επιγόνων. Το καλοκαίρι, τότε, που οι απανταχού της Γης συμπατριώτες μας «τρίτης ηλικίας», πολλές φορές εξυπηρετηθέντες στο παρελθόν που επισκέπτονται την πατρώα γη για διακοπές. Θα έχει μάλιστα εξαιρετικό ενδιαφέρον να ακουσθούν από τους ίδιους, συμβάντα με λεπτομέρειες από το μακρινό παρελθόν.

Ο μέσος Καρπάθιος είπε ναι στις απονομές τιμών σε συμπατριώτες μας με τη σφραγίδα δωρεάς του πατριώτη, ευεργέτη, δημάρχου, κοινοτάρχη, παράγοντα, οραματιστή, γιατρού, πανεπιστημιακού καθηγητή, εκπαιδευτικού, λογοτέχνη, μαντιναδώρου, οργανοπαίκτη. Είναι καταφανές ότι λέει ΝΑΙ στους πρωτοπόρους Καρπάθιους επαγγελματίες αυτοκινητιστές της προπολεμικής περιόδου. Άλλωστε η τιμή πρώτα ανήκει σε μας τους νεότερους Καρπάθιους. Αυτοί, πάει, «έφυγαν». Το πολύ-πολύ να αγάλλονται οι ψυχές από ψηλά. Άφησαν όμως αγαθή μνήμη πίσω και πολύτιμες προσφορές υπηρεσιών στους προγόνους μας των οποίων θεωρούμαστε συνεχιστές και υπόχρεοι ή κάνω λάθος;

Ας μνημονεύσουμε τα ονόματα των πρωτοπόρων (Pioneers) Καρπαθίων Επιχειρηματιών της αυτοκίνησης με ιδιόκτητα οχήματα:

1. Γιώργης Εμμ. Μακρής 1928 Τέσσερα αυτοκίνητα
2. Γιάννης Μ. Χαζαντώνης 1928 Δύο αυτοκίνητα

Τους προπολεμικούς Καρπάθιους οδηγούς (Chaughers)

1. Κάτρος της Γιωργίτσας 1928 Απερι / Ελληνοαμερικάνος
2. Μανώλης Γ. Μακρής (3) 1928 Απέρι TAXI “Ford”
3. Ηρακλής Γ. Πελεχρίνης 1929 Βολάδα / Αιγυπτιώτης ΤΑΧΙ
4. Σταύρος Κ. Μπαρμπερόπουλος 1929 Aπερι / Αθηναίος
5. Μιχαλάκης Γ. Μακρής 1932 Πηγάδια
6. Νίκαρης Εμ. Πρωτόπαπας 1934 Απέρι-Βολάδα
7. Κωστής Γ. Μακρής (2) 1934 Απέρι TAXI «Dodge”

8. Ηλίας Γ. Πελεχρίνης 1935 Βολάδα ΤΑΧΙ
9. Αλκιβιάδης Φρ. Βόζος 1935 ‘Οθος TAXI “Ford”
10. Νικόλαος Κ. Σκούλλος 1935 Πηλές TAXI “Ford”
11. Κωστής Νικ. Λαμπρινός 1939 Πηγάδια TAXI
12. Θεμιστοκλής Γεραπετρίτης 1939 Μενετές TAXI

Τιμητική αναφορά και στον πρωτοπόρο Ροδίτη σοφέρ: Αχιολά

Δικαιούνται ιδιαίτερης μνείας και οι μεταπολεμικοί επαγγελματίες οδηγοί μέχρι το έτος 1956. Προνομιούχοι όμως αυτοί διότι, ναι μεν διήνυσαν χιλιάδες χιλιομετρικές αποστάσεις, αλλά σε βελτιωμένους χωματόδρομους. Ευτύχησαν να εξυπηρετούνται με δύο συνεργεία αυτοκινήτων, δύο πρατήρια υγρών καυσίμων, πλέον του γεγονότος και σπουδαιότερου, οι αυτοκινητοβιομηχανίες πλέον είχαν κάνει μηχανολογικά και τεχνολογικά άλματα προόδου στην κατασκευή αυτοκινήτων. Να προσθέσουμε και την οικονομία στην κατανάλωση καυσίμου.

Ηλίας Νικ. Λογοθέτης 1947 Πηγάδια TAXI “Fiat”
Mηνάς Ι. Παπαδάκης 1947 Απέρι ΤΑΧΙ “Ford”
Φραγκιός Ι. Παπαδάκης 1948 Οθος
Γεώργιος Νικ. Χατζηνικήτας 1947 Απέρι
Τάκης Μιχ. Τσαουσόπουλος 1947 Πηγάδια
Μιχαήλος Π. Χριστοδούλου 1950 Πηγάδια
Εμμανουήλ Ξυράκης 1950 Πηλές
Γεώργιος Κ. Σκούλλος 1950 Πηλές Ημιφορτηγο-ΤΑΧΙ
Γεώργιος Νικ. Λογοθέτης 1952 Απέρι
Χατζη-Ειρήνη Σπανού 1952 Μενετές
Κα Κατωγυρίτη 1952 Αρκάσα
Παντελής Καμπουράκης 1954 Απέρι TAXI “Μercury”
Ντίνος Σ. Χατζηγεωργίου 1954 Πηγάδια TAXI “Buick”
Ηλίας Ι. Μαρής 1955 Πηγάδια
Aνδρέας Β. Χατζημιχάλης 1956 Πηγάδια ΤΑΧΙ “Studebaker»
Βασίλης Ν. Παχούλης 1956 Αρκάσα ΤΑΧΙ “Vauxhall”
Νίκος Βασιλειάδης 1956 Αρκάσα ΤΑΧΙ “Ford”
Μανώλης Μαλόφτης 1956 Πηγάδια
Γεώργιος Γεραπετρίτης 1956 Μενετές ΤΑΧΙ

Τιμητική αναφορά και στους Ροδίτες οδηγούς

Γιώργος Κούτσης 1952 Μενετές
Γεώργιος Κουτσοχείλης 1954 Πηλές
Αναστάσης Καραναστάσης 1956 Πηγάδια
___________________________

1.- Αποκλήθηκε «Κεραυνός» από τον μεγαλέμπορα Μανώλη Ματσάκη λόγω της μεγάλης ταχύτητας που ανέπτυσσε. Η παραλαβή του αυτοκινήτου είχε περιπετειώδη προϊστορία. Παραλήφθηκε εξ Αμερικής και εκφορτώθηκε το πρώτον, στη Ρόδο σε δύο μεγάλα σκελετοκιβώτια. Όμως, στην εκφόρτωση στο λιμάνι ο γερανός δεν άντεξε το βάρος του φορτίου ενός τμήματος και έπεσε στη θάλασσα! Το ανέσυραν, το αποσυσκεύασαν και το καθάρισαν με νάφθα (ακάθαρτο πετρέλαιο) να φύγει η αλμύρα του θαλασσινού νερού, να αποφευχθεί οξείδωση στα μηχανικά μέρη. Η συναρμολόγηση του αυτοκινήτου κράτησε δύο εβδομάδες με μηχανικό, κάποιο Παναγιώτη υπάλληλο της «Cimini e Fiori» αντιπροσώποι της Ford.

Στα Πηγάδια αρριβάρισε με το ιστιοφόρο του καπετά-Κωνσταντάκη αγκυροβολημένο «αρόδο» ανάμεσα σε «Γα(δ)αρόνητσο» και το μουράγιο, ευτυχώς με λάδι θάλασσα. Τέλος, μετά πολλών κινδύνων και βασάνων μεταφορτώθηκε στη μαούνα του εξαδέλφου των Μακρήδων Ματθαίου Τσαγκαράκη και εκφορτώθηκε την προκυμαία μπροστά στου Χατζη-Παναγιώτη το κτήριο, για να κυκλοφορεί έκτοτε στον «βασιλικό» δρόμο: Πηγάδια-Απέρι, όπως αρχικά αποκλήθηκε.

2.- Ο δρόμος τερμάτιζε στον Άγιο Χαράλαμπο, επειδή καθυστερουσε η ολοκλήρωση της μεγάλης  γέφυρας κοντά στη Μητρόπολη.

3.- Ένα αστείο περιστατικό. Κάποιο Απεριτάκι πήγε προπολεμικά στη Ρόδο. Έμεινε έκθαμβο από  το μεγάλο αριθμό αυτοκινήτων που κυκλοφορούσαν. Όταν επέστρεψε στο χωριό, δεν  έπαψε να επαναλαμβάνει με συγγνωστή παιδική αφέλεια:
«Ούλη η Ρόδο, γεμάτη Μακρή(δ)ες!…»

Προφανώς πέρασε όλους τους Ροδίτες οδηγούς, ως Μακρήδες, επειδή στην Κάρπαθο έτυχε  τρία αδέλφια της οικογένειας Μακρή να είναι αυτοκινητιστές.

Από το βιβλίο του συγγραφέα: «ΠΟΤΙΔΑΙΕΩΝ! ΕΥΘΥΜΑ, ΣΟΒΑΡΑ & ΚΩΜΙΚΟΤΡΑΓΙΚΑ».

karpathos-cars-001
1928. Η περιπαιτειώδης μεταφόρτωση στα Πηγάδια του ιστορικού 1ου αυτοκινήτου που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο, από το ιστιοφόρο «Μιχαήλ Αρχάγγελος» του Κωνσταντάκη Λάμπρου, στη φορτηγίδα του Ματθαίου Τσαγκαράκη.
karpathos-cars-002
1928. Το πρώτο αυτοκίνητο που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο. Ο ιστορικός «Κεραυνός» με μέλη της οικογενείας του ιδιοκτήτη Γιώργη Εμμ. Μακρή και οδηγό τον πρωτογιό Μανώλη.
karpathos-cars-004
1932. Το 3ο αυτοκίνητο της οικογενείας «Ατρόμητος», με οδηγό τον τριτότοκο γιό Μιχαλάκη Γ. Μακρή.
karpathos-cars-003
1952. Το Ford «γαμπριολέ» αυτοκίνητο της οικογενείας, με οδηγό τον τέταρτο γιό Κωστή Γ. Μακρή. Το συγκεκριμένο αυτοκίνητο το 1933 μετέφερε τον Εθνάρχη Ελευθέριο Βενιζέλο από τη Σκάλα, στα Διοικητήρια με οδηγό τότε, τον μόλις 18χρονο Μιχαλάκη Γ. Μακρή, ο αποκληθείς αργότερα από τον πρώην Δήμαρχο Καρπάθου Γιάννη Φιλιππίδη λόγω ικανοτήτων, ως ο «οδηγός δια τας εγκύους γυναίκας!»

Οι Μύθοι της Καρπάθου

Του συνεργάτη μας,
Ευθύμιου Κωνσταντινίδη, Σύμβουλου Επιχειρήσεων

Headoftitan-athensΤις αρχαίες παραδόσεις για την καταγωγή των πρώτων κατοίκων της Καρπάθου έχει διασώσει ο Ιστορικός του 1ου αιώνα π.Χ., Διόδωρος ο Σικελιώτης.

Σύμφωνα μ’ αυτές, οι πρώτοι που κατοίκησαν το νησί ήταν μερικοί από εκείνους που είχαν εκστρατεύσει μαζί με τον Μίνωα την  εποχή της θαλασσοκρατορίας του. Ύστερα από πολλές γενιές ανθρώπων ο Ίοκλος, ο γιος του Δημολέοντος,  απέστειλε από το Άργος αποίκους στο νησί.

Μια άλλη εκδοχή των μύθων αναγνώριζε τους Φοίνικες ως πρώτους οικιστές της Καρπάθου. Υποστήριζε μάλιστα ότι  προέρχονταν από εκείνους που είχαν επιφορτιστεί στη Ρόδο με τη φροντίδα του ιερού της Λινδίας Αθηνάς. Αυτοί, μάλιστα,  επιδίδονταν παράλληλα στο ψάρεμα της πολύτιμης πορφύρας από την οποία πιθανόν προέρχεται και το Πορφυρίς, που ήταν ένα από τα αρχαία ονόματα της Καρπάθου.

TitanesΠάντως ο Όμηρος στην δεύτερη ραψωδία της Ιλιάδας την γνώριζε ως «Κράπαθο» που μαζί με τη Νίσυρο και τη Κω ανήκε στις «Καλύδνες νήσους».  Ο ομηρικός όμως ύμνος στον Δήλιο Απόλλωνα αναφέρεται στην «ἠνεμόεσσα Κάρπαθο», αφού δέχεται συνεχώς τα ραπίσματα των ανέμων του πελάγους.

Τελευταία έχουμε την αναφορά του Στράβωνα  που αναφέρει ότι στους δωρικούς χρόνους το νησί ήταν «Τετράπολις», δηλαδή υπήρχαν εκεί τέσσερις πόλεις, με μια από αυτές να έχει το όνομα Νίσυρος – όπως το ομώνυμο νησί. Η τελευταία φαίνεται σύμφωνα τις έρευνες ότι βρισκόταν στα «Παλάτια» στο νησί της Σαρίας.

Επιπλέον, ο αρχαίος γεωγράφος προσθέτει ότι επειδή η Κάρπαθος τα χρόνια εκείνα ήταν «αξιόλογος», έδωσε το όνομά της στο γειτονικό πέλαγος. Η σύγχυση και η ασάφεια για τις αρχαίες πόλεις του νησιού παραμένει, αφού ο εξερευνητής του 6ου π.Χ. αιώνα Σκύλαξ ο Καρυανδρεύς, στο έργο του «Περίπλους», ανέφερε ότι η Κάρπαθος ήταν «Τρίπολις».

Επιμέλεια Ευθύμιος Κ. Κωνσταντινίδης (αναζήτηση στο διαδίκτυο για άρθρα και δημοσιεύσεις).

1824: Το ολοκαύτωμα της Κάσου

kassos-fri-2020
Στο  Φρύ  της  Κάσου την ημέρα της επετείου του ολοκαυτώματος 7/6/2020. Η θάλασσα μοιάζει  να φλέγεται!

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Γ. Κολοβού («ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ», 2011) [1]

Μετά την καταστολή της επαναστάσεως στην Κρήτη κατά το πρώτο εξάμηνο  του 1824, οι Τούρκοι στράφηκαν εναντίον της Κάσου. Στις 27 Μαΐου, τα  εχθρικά πλοία παρατάχθηκαν στα ανοιχτά του νησιού και άρχισαν σφοδρó  κανονιοβολισμó. Οι Κασιώτες, αντιστάθηκαν με γενναιóτητα αλλά σύντομα αναγκάστηκαν να υποκύψουν  στην αριθμητική υπεροχή του εχθρού, που τους αιφνιδίασε και αποβιβάστηκε  στα νώτα τους. Οι σφαγές, οι λεηλασίες και οι αιχμαλωσίες που ακολούθησαν  κατέστρεψαν το νησί. Την ίδια στιγμή οι ηγέτες της επαναστατημένης  Ελλάδας, συγκρούονταν μεταξύ τους για την νομή της εξουσίας…

Σημαντικóς υπήρξε και ο ρóλος των πλοίων της Κάσου σε επιχειρήσεις στην  Κρήτη, με τους διάσημους πλοιάρχους τους, Θεóδωρο Κανταριτζή, Μάρκο  Μαλλιαράκη, Χατζή Νικ. Μαυρή και άλλους. H Κάσος μετείχε και στη  Ναυμαχία της Σάμου, με μοίρα πλοίων της υπó τη διοίκηση του Ν. Ιουλίου ή  Μπουρέκα. Τον Σεπτέμβριο του 1822, τέσσερα μóνον κασιώτικα πλοία  συνέλαβαν στο λιμάνι της Δαμέττης 19 εχθρικά πλοία που ήταν έτοιμα να  εκπλεύσουν προς Κρήτης για εφοδιασμó του Χασάν πασά. Τα πλοία αυτά  παραδóθηκαν στην ελληνική διοίκηση για να χρησιμοποιηθούν ως  πυρπολικά.

Έτσι η μοναδική λύση για τους Τούρκους ήταν η καταστροφή της  Κάσου. Με τη συνδρομή του πασά της Αιγύπτου, Μωχάμετ Αλή, και κατóπιν  προδοσίας στα τέλη Μαΐου του 1824, κατέστρεψαν  ολοσχερώς την Κάσο.   Χιλιάδες Κασιώτες σφαγιάστηκαν και χιλιάδες  αιχμαλωτίστηκαν και πουλήθηκαν  ως  σκλάβοι στα σκλαβοπάζαρα της  Αλεξάνδρειας. Το νησί καταστράφηκε και ερημώθηκε!

Οι Κάσος μάταια ζητά βοήθεια – ο εχθρός πλησιάζει

… στις 12 Μαΐου του 1824 οι πρóκριτοι της του νησιού [βλέποντας τον Τουρκικό κίνδυνο να πλησιάζει] έστειλαν επιστολή  προς την «Υπερτάτην Διοίκησιν» [της Ελλάδας], εξέθεταν τον μεγάλο κίνδυνο που τους  απειλούσε και ζητούσαν οικονομική ενίσχυση για να μπορέσουν να  κινητοποιήσουν τα πλοία τους. Ζητούσαν πυρομαχικά, μπαρούτι και  βóλια. Ωστóσο η επιστολή τους έμεινε χωρίς απάντηση!

Τρεις φρεγάτες και δέκα δρóμωνες απέπλευσαν απó την Αλεξάνδρεια στις 28 Απριλίου 1824 υπó τις διαταγές του Ισμαήλ Γιβραλτάρ, έμπειρου και  τολμηρού ναυτικού που είχε ανατραφεί μεταξύ των πειρατών της Μπαρμπαριάς. H ναυτική δύναμη της Κάσου περιοριζóταν σε 15 πάρωνες και 40 μικρóτερα πλοία. Ο αιγυπτιακóς στóλος πέρασε απó τη Σούδα, óπου  παρέλαβε 12 ακóμα πλοία και φάνηκε στην Κάσο στις 14 Μαΐου 1824.

Οι κάτοικοι του νησιού είχαν οργανώσει την άμυνα του νησιού  με τις δικές τους δυνάμεις óσο μπορούσαν. Είχαν τοποθετήσει τριάντα  κανóνια στην ανατολική πλευρά του νησιού που ήταν και η πιο επισφαλής  (μπροστά απó τα χωριά). Τα υπóλοιπα παράλια που ήταν εντελώς  απóκρημνα δεν άφηναν περιθώρια για εχθρική απóβαση.  Υπήρχαν 600 περίπου  ένοπλοι Κάσιοι και  600 ακóμα ένοπλοι Κρητικοί πρóσφυγες.

Οι Κάσιοι ηγέτες ήταν διαιρεμένοι ως προς την τακτική. Αλλοι πρóτειναν  να υποταχθούν, φοβούμενοι óτι η υπεροχή του τουρκο-αιγυπτιακού στóλου  δεν άφηνε περιθώρια για αντίσταση που θα μπορούσε να είναι επιτυχής. Άλλοι πρότειναν να αμυνθούν. Τους πρόλαβε όμως ο κανονιοβολισμóς του εχθρού και εκ των πραγμάτων ακολούθησαν τη γραμμή της άμυνας.

… [αρχικά] η ναυαρχίδα του τουρκοαιγυπτιακού στóλου «Αφρική» στη προσπάθεια της να   πλησιάσει το νησί προσέκρουσε πάνω σε ύφαλο και έχοντας πάθει σοβαρές  ζημιές αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Τα υπóλοιπα αιγυπτιακά πλοία  βλέποντας τον κίνδυνο δεν επιχείρησαν να πλησιάσουν και γύρισαν στη Σούδα χωρίς να προβούν σε  καμιά άλλη ενέργεια. 

Ο  εχθρικός στόλος επιστρέφει

Στις 27 Μαΐου 1824 και ημέρα Σάββατο, έφτασε στη Κάσο ισχυρóς αιγυπτιακóς στóλος,  25 – 45 πλοία στα οποία επέβαιναν 3.000 – 4.000 Αλβανοί στρατιώτες. … η απάντηση απó τα κανóνια της Κάσου κατóρθωσε να κρατήσει σε απóσταση τον εχθρικó στóλο. Στις δύο μέρες που κράτησε ο κανονιοβολισμóς πρέπει να έπεσαν στο νησί περίπου τέσσερις χιλιάδες βóμβες.

Τη δεύτερη προς τη  τρίτη νύχτα (28 προς 29 Μαΐου 1824) 18 αποβατικά καΐκια αποσπάστηκαν  απó τη κεντρική δύναμη του αιγυπτιακού στóλου και κατευθύνθηκαν βóρεια  της Αγίας Μαρίνας. Ταυτóχρονα, ο κανονιοβολισμóς επικεντρώθηκε σε αυτó  το σημείο προκειμένου να αποσπαστεί η προσοχή των αμυνομένων. Οι  τελευταίοι δεν αντελήφθησαν óτι 30 ακóμα βάρκες γεμάτες με στρατó υπó  τον χιλίαρχο Μουσά, κατευθύνονταν μέσα στην νύχτα προς την τοποθεσία  Αντιπέρατος, νóτια της Αγίας Μαρίνας.

antiperatos-kassos
Χάρτης Αντιπεράτου Κάσου (google earth pro)

Μπήκαν  στην πόλη οι  οχτροί!

Οι Κάσιοι φρóντισαν λοιπóν να οργανώσουν την άμυνα τους στις θέσεις που πίστευαν óτι ήταν πιο ευπρóσβλητες, χωρίς να βάζουν ιδιαίτερη φρούρηση στις δυσπρόσιτες περιοχές. ‘Ετσι σε αυτή την τοποθεσία οι Αιγύπτιοι πραγματοποίησαν απóβαση  χωρίς να συναντήσουν αντίσταση.

antiperatos-kassos
Αντιπέρατος Κάσου: το σημείο που έγινε η απόβαση των Τουρκο-Αιγυπτιακών στρατευμάτων το 1824

Πιθανή είναι η εκδοχή óτι οδηγóς του  στρατού ήταν ο Κασιώτης Ζαχαριάς που εξορισμένος απó το νησί, ήθελε να  εκδικηθεί τους συμπολίτες του. H πορεία του εχθρικού στρατεύματος έγινε απó ένα δύσβατο μονοπάτι που το φρουρούσαν 5 ή 6 πολεμιστές απó τους  οποίους οι περισσóτεροι σκοτώθηκαν αμέσως. Αν υπήρχε μεγαλύτερη  δύναμη σε αυτó το σημείο, πιθανóν να ήταν εύκολο να ματαιωθεί η απóβαση,  δεδομένου óτι η φυσική διαμóρφωση της θέσης προσφερóταν για ισχυρή άμυνα!

Τα ξημερώματα δύο χιλιάδες Αλβανοί, έφθασαν αιφνιδιαστικά στα νώτα των υπερασπιστών του νησιού, στη περιοχή της Αγίας Μαρίνας, περιμένοντας τον εχθρό απó κει. Ευρισκόμενοι σε δύο πυρά  δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν την απóβαση.

KASOS-1
Μνημείο πεσόντων στην Αντιπέρατο της Κάσου

Κασιώτες και Κρητικοί, αν και αιφνιδιασμένοι αντιτάχθηκαν και προκάλεσαν στον εχθρó σοβαρές φθορές. H μάχη συνεχίστηκε στήθος με στήθος. Όμως ενισχύσεις του εχθρού έφθαναν συνέχεια και ήταν ολοφάνερο óτι η αντίσταση ήταν μάταιη. Τóτε, με ηρωικó γιουρούσι οι αμυνóμενοι διέσπασαν τις εχθρικές γραμμές, κατóρθωσαν να ανοίξουν δρóμο και άλλοι έφτασαν στα κασιώτικα πλοία που ήταν στις ακτές και άλλοι διέφυγαν στα βουνά του νησιού.

Σκηνές φρίκης

Eugène_Delacroix_-_Le_Massacre_de_Scio
Η σφαγή της Χίου (1822) του Ευγενίου Ντελακρουά (Μουσείου Λούβρου – wikipedia)

Μετά το διασκορπισμó των υπερασπιστών, το νησί έμεινε έρμαιο στα χέρια του εχθρού και ακολούθησαν σκηνές φρίκης. Οι Αλβανοί, óρμησαν στα χωριά σκοτώνοντας βιάζοντας και καίγοντας. Πολλοί κάτοικοι πάνω στη καταστροφή δήλωσαν υποταγή, óμως ο Χουσεΐν καταπατώντας την υπóσχεση του περί ελευθερίας και σεβασμού της ζωής των κατοίκων, έδωσε εντολή στους στρατιώτες του να συνεχίσουν τις καταστροφές για μια μέρα. Οι άντρες του νησιού σφαγιάστηκαν ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά αιχμαλωτίστηκαν για να πουληθούν σα δούλοι.

Τα σπίτια του νησιού λεηλατήθηκαν και κάηκαν. Απó τους υπερασπιστές του νησιού δύο χιλιάδες έπεσαν νεκροί και πάνω απó δύο χιλιάδες πουλήθηκαν σαν σκλάβοι. H ερήμωση του νησιού ήταν ολοκληρωτική.

Ο Χουσεΐν τοποθέτησε Τούρκο διοικητή στη νησί και φρóντισε για την υποταγή και της Καρπάθου, οι κάτοικοι της οποίας φοβισμένοι, δήλωσαν υποταγή από μόνοι τους. 

Η  προδοσία και εμφύλια σύγκρουση προκάλεσαν την καταστροφή

Στην καταστροφή της Κάσου, η προδοσία και η αριθμητική υπεροχή των εχθρών έπαιξαν ασφαλώς το ρóλο τους.

Ωστóσο στην  πραγματικóτητα, η αληθινή αιτία της καταστροφής δεν ήταν άλλη απó την  εμφύλια σύγκρουση που μαινóταν την περίοδο εκείνη, ανάμεσα στις δύο
κυρίαρχες παρατάξεις της εποχής που μάχονταν για την κατοχή και τη διατήρηση της εξουσίας τους! Η μια εκλεγμένη και η άλλη κατόπιν πραξικοπήματος!

Η εκ πρώτης óψεως ακατανóητη βραδύτητα της αποστολής του στóλου στην Κάσο, οφείλεται στη διαμάχη και τα μίση ανάμεσα στους Έλληνες και στην έλλειψη ισχυρής κυβέρνησης, γεγονός που αργότερα απείλησε και την έκβαση της Ελληνικής επανάστασης που ευτυχώς καθορίστηκε αργότερα από τη Ναυμαχία του Ναυρίνου [2].


Exit_warship_Aris
Η έξοδος του βρικίου «Άρης» από το Ναυαρίνο το 1825 (wikipedia) [ελαιογραφία Κων/νου Βολανάκη]


Πηγές

  1. Σας παραπέμπουμε στο βιβλίο του Γ. Κολοβού με τίτλο «ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ», που εκδόθηκε το  2011 και διατίθεται  δωρεάν  στο διαδίκτυο στο mybooks.gr.  Λεπτομέρειες του ολοκαυτώματος της Κάσου περιγράφονται αναλυτικά στο εν λόγω έργο.
  2. Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου στην wikipedia.

ΜΜΤ

«Ο Μανώλης του Έρωτα» και το γενεαλογικό του δένδρο (1920-1997)

άρθρο του συνεργάτη μας
Γιάννη Ι. Χήρας,
Συγγραφέα και Μελετητή 

manolis+annika.chryssos
Μανώλης και Αννίκα Χρυσού

Ο Μανώλης Δ. Χρυσός, παλιά ήταν γνωστός ως «ο Μανώλης του Έρωτα». Γεννήθηκε στη συνοικία Μορροού Απερίου το 1920, από Απερίτες γονείς.

Πατέρας του ήταν ο Δημητρός Β. Χρυσός (1886-1964), γνωστός ως «ο Έρωτας». Μητέρα του ήταν η Βαγγέλα Μηνά Χήρα (1896-1976), γνωστή ως «η Ερωτίνα». Μετανάστευσε στην Αμερική το 1936. Εγκαταστάθηκε στη Βαλτιμόρη, κοντά στον πατέρα του.

Παρέμεινε εκεί μέχρι το 1946, όταν και επέστρεψε στην Κάρπαθο, όπου νυμφεύτηκε στο Απέρι την Αννίκα (Άννα) Αντωνίου Παναγιώτου (Μαστροπαναγιώτη) από το Απέρι (1929-2012) στις 14 Οκτωβρίου 1946. Μετά το γάμο τους επέστρεψε στην Αμερική και εγκαταστάθηκε στο Williamsport της Πενσυλβάνια, το 1947, κοντά στους θείους του Γιάννη Μηνά Χήρα (1898-1966) και Μιχάλη Μηνά Χήρα (1904-1991). Ασχολήθηκε εκεί με επιχειρήσεις, τις  New York Central Restaurant, Central Grill, Hill Top Sub Shop και Busy Bee Lunch Restaurant. Συνταξιοδοτήθηκε το 1988, οπότε και επέστρεψε με τη σύζυγό του στην Κάρπαθο για μόνιμη εγκατάσταση. Απεβίωσε στις 21 Οκτωβρίου 1997. Τάφηκε στο κοιμητήριο Απερίου.

Με τη σύζυγό του απέκτησε πέντε παιδιά:

  1. Τη Ζωή (1948). Τον Ιανουάριο του 1969 παντρεύτηκε στο Hartford του Κονέκτικατ τον Βάσο Μιχ. Μουστακάκη από το Απέρι (1942-2008), με τον οποίο απέκτησε τρία παιδιά:
    • Τον Μιχάλη (1969). Γιατρός νεφρολόγος και διευθυντής στο St Francis Hospital στο Hartford του Κονέκτικατ, το 1997 νυμφεύτηκε την επίσης γιατρό (οικογενειακή ιατρική) Emily Daponte από το Κονέκτικατ (1964-), με την οποία απέκτησε δύο παιδιά:
      • Τον Βάσο (1998). Φοιτά στο Lafayette College στο Easton της Πενσυλβάνια. Είναι στο τελευταίο έτος και σπουδάζει Διεθνείς Υποθέσεις.
      • Την Ελπίδα (2001). Είναι πρωτοετής φοιτήτρια στο Rice University στο Χιούστον του Τέξας. Σπουδάζει Χημικός Μηχανικός.
    • Τον Μανώλη (1976). Γιατρός καρδιολόγος παρεμβατικής καρδιολογίας και διευθυντής της εντατικής μονάδας της καρδιολογίας στο New York Presbyterian Queens στη Νέα Υόρκη, το 2008 νυμφεύτηκε την Καρπαθοαμερικανίδα Χριστίνα Σταύρου Ρουσσάκη από τα Πηγάδια Καρπάθου (1978), με την οποία απέκτησε δύο παιδιά: τη Μαρίσσα-Σταυρούλα (2010-) και τον Βασίλη (2013)
    • Την Αννίκα (Άννα) (1979). Καθηγήτρια Μουσικής και διευθύντρια χορωδίας στο Wood Creek Middle School στο Katy του Τέξας, το 2006 παντρεύτηκε τον Αμερικανό Bobby Guess από το Χιούστον του Τέξας (1968), με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά: τη Ζωή (2008) και τη Βασιλεία-Καλλιόπη (2012).
  2. Το Δημήτρη (1949-2000). Το 1976 νυμφεύτηκε στο Απέρι την Πόπη Σταμάτη Λαχανά από το Απέρι (1953), με την οποία απέκτησε ένα παιδί: τον Μανώλη (1977). Γιατρός καρδιολόγος, επίκουρος κλινικός καθηγητής ιατρικής στο Stony Brook University Hospital στο Stony Brook της Νέας Υόρκης, το 2006 νυμφεύτηκε την Αμερικανίδα Danielle Martinez από το Lyndhurst του Νιου Τζέρσεϊ, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά: τον Δημήτρη (2009), τον Χρυσοβαλάντη (2009) και τον Connor (2013). Έχουν πάρει διαζύγιο.
    Ο Μανώλης, αυτή τη στιγμή είναι αρραβωνιασμένος με την Καρπαθο-αμερικανίδα γιατρό παθολόγο Πολιτεία Ν. Παναγιώτου από το Απέρι.
  3. Την Ευαγγελία (Κική) (1949). Το 1968 παντρεύτηκε στο Williamsport της Πενσυλβάνια τον φαρμακοποιό Γιαννάκη Ι. Χήρα (Ιωαννίδη) από το Απέρι (1935-2001), με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά:
    •  Τον Γιάννη-Χρήστο (1969), ιστορικό ερευνητή.
    • Την Αννίτα (Άννα) (1972). Διευθύντρια της Εθνικής Τράπεζας Καρπάθου, το 1999 παντρεύτηκε στα Πηγάδια τον Μιχάλη Σταμάτη Σπανό από τις Μενετές Καρπάθου (1963), με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά:
      • Τον Σταμάτη-Γιάννη (2001). Είναι πρωτοετής φοιτητής της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Τσεχία.
      • Τον Ευάγγελο (2005). Είναι μαθητής της Γ’ Γυμνασίου στο Γυμνάσιο Απερίου.
  4. Τον Αντώνη (1954). Γιατρός καρδιοχειρουργός, επίκουρος κλινικός καθηγητής καρδιοχειρουργικής στο Ohio State University και στο Northeastern Ohio University College of Medicine των ΗΠΑ. Νυμφεύτηκε δύο φορές. Σε πρώτο γάμο (1985) νυμφεύτηκε στην Πενσυλβάνια την Αμερικανίδα Vicki Penick από την Πενσυλβάνια, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά:
    • Τον Μανώλη (1985). Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Syracuse University της Νέας Υόρκης. Σήμερα εργάζεται ως δικηγόρος στη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνια. Το 2013 νυμφεύτηκε την Andreana Lynn από τη Φιλαδέλφεια, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά: την Άβρα (2015-) και τον Αντώνη (2019).
    • Τον Μιχάλη (1991). Είναι απόφοιτος του University of Michigan School of Law. Σήμερα εργάζεται ως δικηγόρος στο γραφείο δικηγόρων Skadden της Νέας Υόρκης.
    • Σε δεύτερο γάμο (2011), ο Αντώνης Εμμ. Χρυσός νυμφεύτηκε στο Οχάιο τη Nancy-Kalliope Chrissos από το Colombus του Οχάιο (με καταγωγή από την Κάρπαθο και από την ευρύτερη οικογένεια Χρυσού), χωρίς να αποκτήσει άλλα τέκνα.
  5. Το Βάσο (1955). Γιατρός καρδιολόγος στη Νεβάδα των ΗΠΑ, το 1985 νυμφεύτηκε στο Απέρι την Καρπαθο-αμερικανίδα Τίνα (Σταματίνα) Μιχ. Βασιλάκη από το Απέρι (1961-), με την οποία απέκτησε τρία παιδιά:
    • Τη Χρυσοβαλάντου-Φωτεινή (1990). Η Χρυσοβαλάντου σπούδασε Art Teacher στο University of Nevada στο Reno (Bachelor’s). Πήρε και το Master’s of Arts στο Speech Counseling από το NYU (New York University). Σήμερα εργάζεται ως δασκάλα στη Νέα Υόρκη. Το 2018 παντρεύτηκε στο Απέρι τον Οικονομολόγο- Λογιστή Α’ τάξης MSc Μηνά Κ. Λιγνό από τα Σπόα Καρπάθου (το Μάστερς, ο Μηνάς το πήρε στα χρηματοοικονομικά και στα λογιστικά).
    • Την Αννίκα (Άννα) (1991). Έχει πάρει το Bachelor’s στη Βιολογία από το University of Nevada στο Reno. Το 2019 παντρεύτηκε στο Απέρι τον Καρπαθοαμερικανό βιο-ιατρικό μηχανικό Βασίλη Μιχ. Εμμανουηλίδη από την Αρκάσα Καρπάθου.
    • Την Ελένη (1995). Σπούδασε Speech Pathology στο University of Nevada στο Reno (Bachelor’s). Τώρα κάνει μεταπτυχιακά στο Speech Pathology στο NYU.

ΠΗΓΕΣ

 Α. Αρχεία

  1. Ληξιαρχείο Δήμου Καρπάθου.
  2. Αρχείο συγγραφέα.

Β. Μαρτυρίες

  1. Μηνάς Κ. Λιγνός
  2. Ζωή Εμμ. Χρυσού-Μουστακάκη (1948-)
  3. Μιχάλης Β. Μουστακάκης (1969-)
  4. Αννίκα Εμμ. Χρυσού (1929-2012)
  5. Αντώνης Εμμ. Χρυσός (1954-)
  6. Μανώλης Δ. Χρυσός (1977-)
  7. Τίνα Βασ. Χρυσού (1961-)

Ο γαμπρός του αιώνα

Της συνεργάτιδας μας,
Φωτεινής Γεργατσούλη Σταματιάδη

Το ευθυμογράφημα αυτό είναι απόλυτα φανταστικό, αλλά βασισμένο σε γεγονότα παλαιών εποχών, που πολλές φορές ήταν και αληθινά. Τα ονόματα που χρησιμοποιώ είναι τα περισσότερα κι αυτά τυχαία αλλά οι ιδιότητες κάποιων ανθρώπων υπαρκτές.

Τα γεγονότα διαδραματίζονται στο Απέρι, γύρω στο 1950, που μετά τον πόλεμο οι… γαμπροί επέστρεφαν στην Κάρπαθο, κατά το έθιμο, για να παντρευτούν στον τόπο τους όπως συνηθίζεται και μέχρι σήμερα.

❇︎❇︎❇︎❇︎

Από τα ξένα που τους είχε αποκλείσει ο πόλεμος, στην Αφρική, την Περσία, αλλά οι περισσότεροι από την Αμερική, άρχισαν σιγά σιγά να καταφθάνουν στο χωριό όπου κι εκεί… πολλές κοπέλες, με καθυστέρηση χρόνων, λόγω πολέμου, περίμεναν… να ανοίξει η τύχη τους, όπως το λέμε!

Οι κόρες του χωριού, από σπίτια καλών οικογενειών, φρόνιμες, νοικοκυρές και «πραματεμένες» περίμεναν πως και πως, τον ένα μετά τον άλλο, τους Αμερικάνους που… είχαν πέραση όπως το έλεγαν… Και βέβαια τα χρόνια εκείνα που μόλις άνοιγε ο κόσμος, η επικοινωνία ήταν δύσκολη που μόνο με την Πόστα… δηλαδή το ταχυδρομείο και μετά από ένα μήνα μπορούσε κανείς να μάθει τα νέα των ξενιτεμένων του.
gampros-aiona-001

Ο ταχυδρόμος της εποχής λοιπόν ανάμεσα σε άλλα έφερε και γράμμα στη μάνα και τον πατέρα του Νικολή, γράμμα στη κάλλα του Γιώργη και στη μάνα του Μανώλη που… πληροφορούσαν πως το κύμα των Αμερικανών γαμπρών ετοιμάζονταν για την Κάρπαθο με προορισμό… το γάμο.

Στο Απέρι, τα νέα δεν άργησαν να διαδοθούν, αφού από τα τότε καφενεία του Ευθύμιου Κωνσταντινίδη στο Γεφύρι, του Μανώλη Τσαγκάρη «Η Τερψιθέα», του Πέρου Μακρή, του παπά Ηλία Σταματιάδη «Η Ελευθέρια» και του Καφετζιδάκη «Ο Επίγειος Παράδεισος», οι ντόπιοι Απερίτες τα πήραν στο σπίτι τους.

Από το δώμα της Βαγγέλας στο Πάνω Απερι εκείνη τα φώναξε στο Μορρωού… Αμέ τ’ άκουσε η Σεβαστή από τη Βαλαντού κι από την αυλή της τα φώναξε στον Αη-Βασίλη και σε δύο ώρες… τα νέα πήγαν σε όλες τις συνοικίες. Βουά-βουά που λένε λοιπόν· όποιοι είχανε κόρες την παντρειάς άρχιζαν να τους μπαίνουν ιδέες για ποιος μάγειρας ήτο ο πιο καλός γαμπρός…

«Μωρή Σοφία που ξέρεις τα από τη μάνα του, πού είσαι κάθε μέρα με τη μάνα του τη Μαρούκλα, ο Μανώλης πόσα μάφε δολάρια έχει; Επήρε, λέει, και σπίτι στο Μπεραία;»

Η άλλη πάλι απο τους Λόρους ερώτα: «Αλήθεια είναι πώς ο Μιχάλης φέρνει τρία μπαούλα και 100 πεντόλιρες;»

Αυτές οι σκέψεις απασχολούσαν τα σπίτια στο χωριό… Όλες οι νύφες στο πόδι.
Οι μάνες άρχισαν τ’ ασπρίσματα, τα κολλαρίσματα, τα κεντήματα. Οι γαμπροί όπου να ‘σαι καταφθάνουν… Κι έπρεπε και ο χοίρος και το αρνί και ο Καρπάθικος (μ)πακλαβάς .. .σιγά- σιγά να ετοιμάζονται.

Όμως η Βαγγελούλα θα έπαιρνε τον Νικολή; Απού ‘το πρωτοκόρη και το καντούνι του χωριού; Κι εκείνος ήταν ο γαμπρός του Αιώνα; Ο γαμπρός με τα μπαούλα, και τις χιλιάδες, τα δολάρια. Έλα όμως που ‘το μεγάλη, κι εκείνος ήθελε να κάμει και παιδί;;; Λέεις μαθές ο Γιάννης να πάρει τη Σοφία, απού ‘ναι όμορφη και μικρή κι ας μην εχει μεγάλο σπίτι και φλουριά;

Σκέψεις, συζητήσεις μερόνυχτα… Από τη Χογλακιά μέχρι τη Κολυμπήθρα οι διαπραγματεύσεις έπαιρναν κι έδιναν… χωρίς τον ξενοδόχο, χωρίς να δει ο ένας τον άλλο.

Και μήνες μετά… ένα πρωινό· από την Άσπα, ο Θεοχάρης ο ντελάλης εφώναξε δυνατά: «Ακούσετε(!) χωριανοί… χαράς Ευάγγελια. Το Υδράκι και το Άνδρος φέρνουν γαμπρούς στ’ Απέρι από την… Αμέρικα, ένα στο Χαράλαμπο, ένα στου Κάου και ένα στη Χοχλακιά! Και τον άλλο μήνα θα ‘ρθουν και άλλοι τρεις.» Ο Θεοχάρης περιμένε ότι από τα ταξιάρικα θα είχε και μερδικό…

Χριστέ μου… ξεσηκωμός! Οι κόρες ρωτούσαν…πού θα τους δούμε ποτε;;;
Και τη Τετάρτη με το βαπόρι της γραμμής, το Υδράκι… θα έφερνε μεγαλη χαρα στον Πατέρα και τη μάνα, στο συγγενολόϊ και στο χωριό όλο.

Οι μάνες έβαλαν τα καλά τους και τα μπιμπιλωτά τους τσεμπέρια και οι πατεράδες τα καλά τους καπέλα και μαζί με τους γείτονες, με το πρώτο αυτοκίνητο της εποχής εκείνης, τον Κεραυνό (!) κατέβηκαν στα Πηγάδια να υποδεχθούν τους πρώτους γαμπρούς.
gampros-aiona-002Ο μώλος γέμισε χαρά σαν εξεμπάρκαραν μαζι με άλλους… ο Νικολής κι ο Μιχάλης, το ίδιο και τα σπίτια στο Απέρι.

Ο Πετεινός έτοιμος στη φωτιά μοσχομύριζε για τη σούπα και ο (μ)πακλαβάς στο τραπέζι περίμενε… «Καλώς ορίσατε… καλώς τους δεχτήκατε… ποιος στη χάρη σας!!», στην σιγαλιά του χωριού ακούγονταν οι χαιρετούρες. Και τα παιδιά της γειτονιάς, στα σοκάκια τρέχανε να φτάσουν μήπως πάρουν κι αυτά καμμία Αμερικανική μαστίχα…

Δεν πέρασαν δυο μέρες και ο Σταύρος έφερε και τα μπαούλα τους κι αρχίσανε τα πήγαινε- έλα των καλοθελητών και οι κουβέντες στους καφενέδες… Πιά θα πάρει τον Νικολή με τις χιλιάδες, τα δολάρια; Ο Μιχάλης πιά κανακαρά θα πάρει;

«Ω Σοφία! στη καλοπραγιά το γιο σου… στη καλοπραγιά… Ω Μαρούκλα! Έχε το νου σου, της Βαγγελούλας της δίνουν και το παράκαιρο…»

Αμέ… το άλλο απόγευμα, η χαρά στους καφενέδες ήτο μεγάλη, σαν εξεπρόβαλαν οι πρώτοι Αμερικανοί γαμπροί. Κι άρχισαν τα κεράσματα και τα φιλοδωρήματα… και να (!!) τα πούρα και να (!!) τα πρώτα Αμερικανικά τσιγάρα…

«Κέρασε καφετζή!» «Στις χαρές σας παλληκάρια, να το κάψω το χωριό…»
Και στα σπίτια εκείνες τις μέρες… μία ήτο η κουβέντα. Πότε και πώς οι νύφες θα τους δουν. Στο Γεφύρι; Που θα ψουνίσουν τα ψάρια; Την Κυριακή στην Εκκλησιά; Ή στον Αη Παντελέμονα, στο Κατώδιο; Με την ίδια σκέψη ήταν και οι νεοφερμένοι.
Και η πρώτη βδομάδα περνούσε… Και όπως γίνεται συνήθως και οι μπηχτές των προξενητάδων, δεν απόλειπαν. Η Α είναι μεγάλη, η Β είναι μερακλού αλλά τεμπέλα… Η τάδε ειναι προκομμένη αλλά κακομούσουνη.

Μα και στις κόρες… Ένας ήτο ο γαμπρός του αιώνα… Ο Νικολής, ο μερακλής, ο χορευτής… απού ‘φερε 2 κούτες πούρα για το γάμο του και φυσικά τα νυφικά… Αμέ, ο Μιχάλης, λίγα έχει; Απούρθε χρυσοφορτωμένος με τα μεταξωτά του, με τις γραβάτες του!

Αυτά τα παίνια κι άλλα πολλά έκαναν τις κόρες του χωριού, βέβαια, να θέλουν να είναι εκείνη η καθεμία εκείνη να είναι η νύφη που θα διαλέξει ο πρωτο-λογαριασμένος γαμπρός…

gampros-aiona-003Στο καφενείο του Τσαγκάρη, με τη μοναδική θέα, λοιπόν, οι φίλοι των νεοφερμένων αποφάσισαν να κάνουν ένα απρόοπτο γλέντι προς τιμήν των φίλων τους. Μέχρι να το καλοσκεφτούν, πήγαν στο Όθος και φέρανε το κρασί του Βλάχου, τον Υψηλό από τη Βωλάδα, το Βασίλη, το Μάκρη, το Λαχανά… το μάθανε κι οι άλλοι! Ήρθαν και ο Νιοτής με το Βαγγέλη. ο Κωνσταντής με τον Μιχάλη και… το γλέντι άναψε.

Σιγά-σιγά γέμισε ο καφενές και οι μαντινάδες πήραν φωτιά. Έφερε και μεζέ καλό στιφάδο ο Νικολής ο Τσαγγάρης και όποιοι είχαν απο τα σπίτια και ξημερώθησαν!!!
Ο γαμπρός που ήτο πιο ματσωμένος, που έβραζε η τσέπη του, που λέμε, δώστου και κολλούσε τα δολάρια στα όργανα και ακολουθούσε και ο άλλος… Μέχρι να πει ο καθένας μαντινά(δα), να απαντήσει ο άλλος, εκάμανε και χορό και την αυγή είπαν να κάμουν και καντάδα… Τότε το χωριό είχε κόσμο και κάθε σπίτι και κόρες. Όλες άνοιξαν με το κρασί και καλοδέχθησαν την παρέα. Έτσι… είδαν και τους γαμπρούς και φυσικά τον πρωτολογάριαστο που κάποιες τον θεωρούσαν ότι εκείνες θα διάλεγε.

Καλώς να σε ‘βρω… καλώς να μου ‘ρθεις… και στήσανε και χορό μέχρι που βγήκε ο ήλιος. Την επόμενη όλο το χωριό θα πήγαινε στο Κατώδιο. Ετοιμάστησαν οι υποψήφιες, στολίζανε τα μουλάρια με τα χρέμμια, στολίστηκανε κι εκείνες και βρεθήκανε όλοι στον Αη-Παντελέμονα. Είχε πολλές κόρες τότε, και μικρότερες, αλλά κατά το έθιμο οι πρωτοκόρες έπρεπε να παντρευτούν που ήταν και έτοιμες αλλά άργησαν και λόγω του πολέμου. Στην αυλή του Αγίου και στο Ρίχτι ανάμεσα τους είχε και πιο μικρές…

Και μια κόρη ορφανή, σεμνή και φρόνιμη που θεωρούσε ότι δεν ήταν ακόμα η ώρα της για γάμο… μπήκε κι εκείνη στο χορό μαζί με όλες.

Ως τη νύχτα οι διαδόσεις, έπαιρναν κι έδιναν.

Ο Νικολής μαθές, ο πρωτολογάριαστος γαμπρός είναι μόνο για την Κανακαρά, την Σοφία. Αυτή θα τον πάρει, και ο Μιχάλης θα πάρει την Αννίτσα που την προικίζει η κάλλα της. Αλλά … λογάριαζαν χωρίς τον ξενοδόχο! Γιατί η μία ήτο λίγο μεγάλη, η άλλη δεν ήτο τόσο όμορφη και οι γαμπροί έκαναν πίσω. Την άλλη μέρα του πανηγυριού τα νέα και οι πιέσεις στους γονείς, έπαιρνα κι έφερναν. Να πουν ναι οι γαμπροί, να παίξουν τις τουφεκιές!

Μα… ο Νικολής άνδρας σωστός, είπε: «Εγώ δεν πουλιέμαι, δεν αγοράζομαι μάνα. Αν το Ρηνιώ με θέλει, την θέλω με τα ρούχα που φορεί!»

«Ω!! παί μου τι α θα λένε οι α(ν)θρώποι; Πως άφησες την κανακαρά να πάρεις το πισοκούννι;»

gampros-aiona-004«Αυτή θέλω αυτή θα πάρω και θα την έχω κορώνα στο κεφάλι μου. Και σπίτι θα κάμω και βραχιόλια θα τη φορτώσω!»  είπε εκείνος αποφασιστικά.

Έτσι κι έγινε… Οι φρόνιμοι γονείς δεν του χάλασαν χατήρι. Και ξεθάρρεψε και ο Μιχαλης και διάλεξε κι αυτός εκείνη που ήθελε!

Βέβαια οι πρώτες νύφες έμειναν στα κρύα του λουτρού, που λένε, και το φυσούσαν και δεν (ε)κρύωνε, που ο πρώτος του χωριού διάλεξε το μικρό της φαμίλιας και όχι την πρωτοκόρη που ήταν η σειρά της. Και του Χριστού τα βγάλανε έξω, που λέμε, για να πάνε στη Βαλαντού αρραβωνιασμένοι αφού οι τουφεκιές χαλούσαν τον κόσμο!

Ο γάμος έγινε τα τέλη Αυγούστου να φύγει ο γαμπρός και να πάρει και τη νιόπαντρη όταν ήταν τα χαρτιά της έτοιμα. Και ο γαμπρός του αιώνα έζησε με το Ρηνιώ του,  ζωή χαρισάμενη. Το ίδιο και ο Μιχάλης με το δικό του ταίρι.

Μετά τον πόλεμο ήρθαν όλοι οι νέοι μας, παντρευτήκανε τις κόρες του χωριού μας σήμερα έχουν παιδιά κι εγγόνια.

Αλλά η επανάσταση του Νικολή έμεινε αξέχαστη!
Ο γαμπρός του αιώνα έμεινε ιστορικός!

Πηγές – Αναφορές

  1. Η ιστορία είναι φανταστική και οι φωτογραφίες δεν σχετίζονται κατανάγκη με τα γεγονότα. Εξαίρεση φυσικά η πασίγνωστη φωτογραφία του πλοίου «Άνδρος», που για πολλά χρόνια εξυπηρετούσε το νησί μας.

Λεξιλόγιο

  • Βουά-βουά: ακούγεται, κυκλοφορούν τα νέα παντού
  • κάλλα: η θεία
  • κακομούσουνη: με άσχημο πρόσωπο
  • κανακαρά: η πρωτοκόρη που συνήθως κληρονομούσε το μεγαλύτερο μέρος της οικογενειακής περιουσίας
  • μάφε: λοιπόν
  • Μπεραίας: Πειραιάς
  • παίνια: έπαινοι
  • πισοκούννι: μικρότερο παιδί της οικογένειας
  • χρέμμια: λεπτό χαλί που διακοσμούσε τα μουλάρια

Σαν καπετάνιος κάθεται η μάνα στο τιμόνι …

vergis-mana-1906-1
Στη Μάνα μου, απόσπασμα από το ποίημα του Ιατρού Βάσου Βέργη, 1906

 

 

vergis-mana-1906

Ευχαριστούμε την Καλλιρρόη Δεστέ για τη παραχώρηση του ποιήματος αυτού, που προέρχεται από το αρχείο της αείμνηστης Καλλιόπης Καρακατσάνη το γένος Πρωτόπαπα [2]. Το ποίημα είχε δημοσιευθεί σε ημερολόγιο της εποχής.

 

Αναφορές

  1. Βάσος Βέργης στην karpathopedia
  2. Λήμμα για την  Καλλιόπη Καρακατσάνη στην Καρπαθοπαίδεια

Απεβίωσε ο Διακεκριμένος Ιατρός, Πολιτικός, Δωδεκανήσιος Δημήτρης Κρεμαστινός

(το παρακάτω άρθρο αναδημοσιεύεται από την εφημερίδα τα «Νέα», από την ανάρτηση της κας Καλλιρρόης Μανωλάκη στο facebook).

dimitgris-kremastinos
Δημήτρης Κρεμαστινός (wikipedia)

ΠΕΘΑΝΕ ΣΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟ Ο ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΕΜΑΣΤΙΝΟΣ, ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 78 ΕΤΩΝ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΔΙΝΕ ΕΠΙ ΠΟΛΥ ΚΑΙΡΟ ΜΑΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΡΟΝΑΙΟ

Ο θάνατος του πρώην υπουργού Υγείας και καθηγητή Καρδιολογίας της Ιατρικής Παν/μίου Αθηνών έγινε γνωστός το πρωί της Παρασκευής 8/5/2020.

Συλλυπητήριο μήνυμα για τον θάνατο του Δημήτρη Κρεμαστινού ανήρτησε στο Twitter ο Βασίλης Κικίλιας, τονίζοντας ότι «υπηρέτησε το χώρο της Υγείας με αξιοπρέπεια και αίσθημα ευθύνης».

Ο Δημήτρης Κρεμαστινός, Καθηγητής Ιατρικής και τ. Υπουργός Υγείας, υπηρέτησε το χώρο της Υγείας με αξιοπρέπεια και αίσθημα ευθύνης.
Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του και στο ΚΙΝΑΛ.


Ο Δημήτρης Κρεμαστινός (Χάλκη Δωδεκανήσου, 1 Μαΐου 1942) ήταν Έλληνας ιατρός, καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών. Είχε διατελέσει υπουργός Υγείας και Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Πρόεδρος της Διαρκούς Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων και το 2015 εξελέγη Αντιπρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων. Είχε εκλεγεί βουλευτής στα Δωδεκάνησα με το ΠΑΣΟΚ και τη Δημοκρατική Συμπαράταξη ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ. Υπήρξε προσωπικός ιατρός του Ανδρέα Παπανδρέου.

Γεννήθηκε την 1η Μαΐου του 1942 στη Χάλκη Δωδεκανήσου και μεγάλωσε στον Αρχάγγελο Ρόδου. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μετεκπαιδεύθηκε με υποτροφία του κράτους στη σύγχρονη καρδιολογία στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (Royal Postgraduate Medical School, St. Thomas Hospital, Guy’s Hospital 1973-1976).

Ακολούθησε ακαδημαϊκή σταδιοδρομία. Ως πανεπιστημιακός ιατρός, δημιούργησε στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο τη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Εμφράγματος και Στεφανιαίας Νόσου. Διετέλεσε διευθυντής του καρδιολογικού τμήματος του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Αθηνών, καθώς και διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, όπου δημιούργησε το Β΄ Καρδιολογικό Τμήμα.

Ηταν ομότιμος καθηγητής καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει διατελέσει πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, το Πανεπιστήμιο Έμορυ της Ατλάντα, καθώς και σε αυτό του Βελιγραδίου. Για το έργο του έχει βραβευθεί από την Ακαδημία Αθηνών και την American Heart Association (Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία).

Ηταν μέλος του ΠΑΣΟΚ από το 1974 και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του από το 1996.

Στην τελευταία κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου (1993 – 1996), χρημάτισε εξωκοινοβουλευτικός υπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Εξελέγη βουλευτής Δωδεκανήσου του ΠΑΣΟΚ αρχικά από το 2000 ως το 2004. Επανεξελέγη το 2009 και ήταν βουλευτής μέχρι το 2019.

Έχει διατελέσει πρόεδρος της Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής καθώς και Αντιπρόεδρος της.

Έχει συγγράψει ακαδημαϊκά συγγράμματα, καθώς και βιβλία για το ευρύ κοινό σχετικά με την καρδιολογία (Αναζητώντας τα μυστικά της καρδιάς και Μπορούμε να νικήσουμε τις καρδιοπάθειες) και πάνω από 2500 επιστημονικές εργασίες, εκ των οποίων 486 έχουν δημοσιευθεί σε μεγάλα διεθνή ερευνητικά περιοδικά με υψηλό impact factor.

Κυριότερες μονογραφίες του είναι η Διδακτορική διατριβή του (ως Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών): Η συγκέντρωση του C3 κλάσματος του συμπληρώματος στην εχινοκοκκίαση, η υφηγεσία: Η επίδραση της εναπόθεσης του σιδήρου στη λειτουργικότητα του μυοκαρδίου, Διαστολική λειτουργία της αριστερής κοιλίας και ​​Preconditioning.

Αναφορές – Πηγές

  1. Είδηση του θανάτου του Δ. Κρεμαστινού, Εφημερίδα «Τα Νέα»
  2. Λήμμα του Δημήτρη Κρεμαστινού στην wikipedia.

Λάμπρος Ι. Σταματιάδης: ένας αφανής Καρπάθιος με μεγάλο έργο

lambros-stamatiadis
Λάμπρος Ι. Σταματιάδης

Μετά το άρθρο για το «Φερμάνι της Καθαροδευτέρας (1929)», μας κινήθηκε το ενδιαφέρον για τη ζωή του Λάμπρου Ι. Σταματιάδη [1].

Παρακεινούμενοι από τον Ηλία Λογοθέτη, μια έρευνα στο διαδίκτυο έφερε καρπούς. Εντοπίσαμε την αυτο-βιογραφία του αείμνηστου Λάμπρου, σε έκδοση του Hellenic University Club of Southern California. Εκεί με μεγάλη ταπεινότητα σκιαγραφεί τη ζωή του.

Συνεχίστε την ανάγνωση Λάμπρος Ι. Σταματιάδης: ένας αφανής Καρπάθιος με μεγάλο έργο

Η εικόνα της Χρυσοπολίτισσας «Κυράς» του Μεγάλου Χωριού 

 

Του συνεργάτη μας
Ανδρέα Ηλία Μακρή

chryssopolitisa--004
Λεπτομέρεια από την εικόνα της Παναγίας στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Απέρι.

Με την κατάλυση του Βυζαντίου στις 29 Μαΐου 1453 και την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους  Οσμανλήδες Toύρκους, οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι χίλιες φορές προτίμησαν να ρίξουν στη  θάλασσα τις εκκλησιαστικές εικόνες και τα οικογενειακά τους εικονίσματα, παρά να  πέσουν τα  Ιερά και  Όσια στα βέβηλα χέρια των απίστων. ‘Ισως-ίσως με την κρυφή ελπίδα ότι, η Θεία Πρόνοια με ούριους ανέμους, κύμα το κύμα θα τις αρμένιζε και θα κατέληγαν σε φιλόξενες ακρογιαλιές στα  Αιγαιοπελαγίτικα νησιά ή στην αντίπερα πλευρά του Αιγαίου Στερεά Ελλάδα. Πράγματι, εκατοντάδες οι πολυταξιδεμένες εικόνες με αίσιον τέλος που θρονιάσθηκαν με τιμές  σε εκκλησίες στα νησιά της πατρίδας μας.

Στην Κάρπαθο κάποιες δεκαετίες αργότερα, ένας  χωρικός πήγε να  κόψει ξύλα στο δάσος τ’ Άη Νικόλα στον κόλπο του «Κατάκολο»(2) στο Βρόντη. Ξάφνου από απόσταση παρατήρησε να επιπλέει στη θάλασσα μια σανίδα που αντιφέγγιζε έντονα στον  ήλιο. Κάτι τον ώθησε μέσα του και ροβόλησε την  πλαγιά μέχρι την ακρογιαλιά. Τα νερά όμως ήταν βαθιά για το μπόι του και προχώρησε διστακτικά στη θάλασσα μέχρι το στηθαίο ύψος. Εκεί, άπλωσε το χέρι του και με τον μανάρι κάρφωσε τη σανίδα και την έφερε σιμά του.  Μονομιάς, η θάλασσα άρχισε να κοκκινίζει! Την τράβηξε με κόπο μέχρι την αμμουδιά και έκπληκτος αντίκρυσε το αστραφτερό πρόσωπο της βρεφοκρατούσας  Παναγίας με το  μανάρι του στο αριστερό μάτι, το πηγάδι προς μύτη να στάζει αίμα από τη χαρακιά. Όταν συνήλθε από το σοκ και τη συγκίνηση των στιγμών έστησε όρθια την εικόνα και άρχισε να σταυροκοπιέται αμέτρητες φορές με βαθιές μετάνοιες και να παραμιλάει εκστασιασμένος:

Ω, Παναγία μου,  ώ, Παναγία μου, τίαν είναι τούτο.  θαύμα!…  θαύμα!…

Διεπίστωσε ακόμα ότι, το μανάρι του δεν έβγαινε από την εικόνα με τίποτα, ενώ η εικόνα παρέμενε ασήκωτη ριζωμένη στην άμμο. Επικαλέστηκε τότε τη χάρη του Θεού να ελεήσει τον αμαρτωλό εαυτό του για την χαρακιά, που άθελα του προξένησε στο πρόσωπο της Παναγίας. Ανήμπορος και να τη μεταφέρει πάνω στο χωριό πήρε δρόμο και ασθμαίνοντας έφθασε κάθιδρος στο τότε Μεγάλο Χωριό. Πήγε κατευθείαν στον Πύργο(3) του δεσπότη τρέμοντας σύγκορμος γι αυτό που έπρεπε να εξιστορίσει τώρα. Όταν συνήλθε κάπως ανέφερε τα καθέκαστα στον Μητροπολίτη. Ο εκπρόσωπος του Θεού επί γης του αποκρίθηκε τότε:   

«Ευλογημένε! Δεν είναι κανένα ξύλο αυτό.  
Είναι η Βασίλισσα των ουρανών.
Η μητέρα του Χριστού μας και όλου του κόσμου.
Θέλει τιμές, κλήρο, εξαπτέρυγα και όλο τον κόσμο του νησιού,
και του Μεγάλου χωριού για να μετακινηθεί».

Τα νέα μαθεύτηκαν σαν αστραπή σε όλο το νησί. Φαίνεται οι ντελάληδες στα χωριά το πήραν στα ζεστά, έβαλαν τα δυνατά τους και προφανώς, χωρίς μπαξίσι.

Στο δια ταύτα.

Τοπικοί παράγοντες, μέγα πλήθος προσκυνητών και σύσσωμος ο κλήρος του νησιού με τα εξαπτέρυγα και τον Δεσπότη επικεφαλής κατηφόρισε στο «Βρόντη». Έγινε κατανυκτική παράκληση και τότε, δεύτερο θαύμα συντελέστηκε.  Το μανάρι  έπεσε με την εικόνα όμως, να παραμένει όρθια, στητή στην άμμο. Όλο το ασκέρι των προσκυνητών βρήκε τότε την ευκαιρία να ασπασθεί την αλμυροποτισμένη εικόνα από το μεγάλο αιγαιοπελαγίτικο ταξίδι, με συνεχείς επαναληπτικές μετάνοιες. Κύριος οίδε πόσους πόθους και θελήματα δεν θα της εμπιστεύτηκαν με το καλημέρα, οι βαθειά θρησκεύοντες χριστιανοί.

Κάποια στιγμή, ατέλειωτο κομβόι προσκυνητών ξεκίνησε τον ποδαρόδρομο της επιστροφής  με προπορευόμενη την αλμυροφιλημένη πια εικόνα της Χρυσοπολίτισσας Θεοτόκου στα χέρια  παλικαριών στο χιλιοπατημένο μονοπάτι της διαδρομής μέχρι πάνω το Μεγάλο Χωριό, σκαρφαλώνοντας λόφους και χαράδρες, κατεβαίνοντας και ανεβαίνοντας πλαγιές και κοίτες χειμάρρων του «Χα», της «Κολυμπήθρας» και «Λουμπουναρές». Είχαν μάλιστα να λένε αργότερα οι εθελοντές μεταφορείς ότι, σαν φύλλο φτερού τους φάνηκε η εικόνα της Μεγαλόχαρης Παναγίας(4) εναλλασσόμενοι κάθε φορά ανά δύο, αφού οι πάντες ήθελαν  να την αγγίξουν, να πάρουν την ευλογία της.

Έτσι, το όνειρο Απερίτισσας χωρικής που προηγούμενα είχε ευρέως διαδοθεί στο χωριό, επαληθεύτηκε πέρα για πέρα. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση εμφανίστηκε λέει, στο όνειρο της μια νεαρή γυναίκα με φωτεινό ρόδινο πρόσωπο, ντυμένη στα μεταξωτά πορφυρά και μπλε χρώματα που κρατούσε αριστερά της μικρό παιδί, πάνω σε πέτρα καθισμένη παρά δίπλα στον Πύργο του Δεσπότη και της είπε:

–  Από τη μορφή σου, κάθε άλλο παρά ντόπια μαρτυράς. Η φορεσιά που φορείς με την μπιμπίλα  εμείς τη λέ(γ)ουμε «πολίτικη!» Μας τό ‘φερναν ό,σοι πή(γ)αιναν στη Πόλη της Μεγάλης μας  εκκλησίας. Πώς βρέθηκες μαθές κόρη μου, εδώ;  Άραγε δεν θα βρεθεί ν΄ανοίξει πόρτα και για σένα  σ’ ολόκληρο το χωριό; 

Η απάντηση που εισέπραξε φανέρωσε τη θέληση της:

–  Είμαι η Χρυσοπολίτισσα Κυρά. Εκείνος που με έφερε και με κάθισε εδώ, θα με φροντίσει… Σ΄ αυτό το Μέρος θέλω το σπίτι μου. Κάθε πόρτα που θ’ ανοίγει, να με αντικρύζει. Ακόμη και το καντήλι μου θα φέγγει μεσ’ τη νύχτα, δύναμη μεγάλη  στις ψυχές και παρηγοριά θα δίνει.

Και πράγματι επί αρχιεπισκόπου  Ιεροθέου (1601 – 1622) στο σημείο εκείνο θεμελιώθηκε  ο πρώτος Μητροπολιτικός Ναός που για δύο αιώνες φιλοξένησε την εικόνα της βρεφο-κρατούσας  Θεοτόκου Παναγίας μέχρι το 1853, όταν καταστρεπτικός σεισμός της  εποχής κατέστησε το ναό ετοιμόρροπο.  

moustakis-aperi-imnkt-004
Η εικόνα της Παναγίας στο Απέρι, μετά τη συντήρησή της στο τέλος της δεκαετίας του ’90 (φωτο. Γ. Μουστάκη)

Πλέον, επί Μητροπολίτη Μεθοδίου (1832 – 1864) άρχισε η ανέγερση του σημερινού μεγαλοπρεπή καθεδρικού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον αρχιτεκτονικό ρυθμό της μονόκλιτης  σταυρο-θολιακής βασιλικής  με πρόναο και γυναικωνίτη. Περατώθηκε τον  Μάιο του 1886 επί Μητροπολίτη Νείλου Σμυρνιόπουλου με τη χαριτόβρυτη εικόνα της Χρυσοπολίτισσας Κυράς του Απερίου θρονιασμένη πλέον, σε χρυσοποίκιλτο ναόσχημο προσκυνητάρι, εμπνευσμένο από  ναοδόμο μεγάλης υστεροφημίας, το Συριανό αρχισχεδιαστή του Οικουμενικού Πατριαρχείου Ηλία Εμμ. Ματσάκη  δια χειρός του περιώνυμου Απερίτη  ξυλογλύπτη του Αϊδινίου Γιώργη Γιαμά.

moustakis-aperi-panagia-detail
Λεπτομέρεια από την αφιερωματική επιγραφή στο κάτω μέρος της αργυρής επιφάνειας της εικόνας της Παναγίας του Απερίου

Προηγούμενα, στις αρχές του 18ου αιώνα την επαργύρωση της θαυματουργής(5) εικόνας ανέλαβε η επίτροπος και γιαγιά της Φωτουλιάς Βασ. Χρυσού το γένος Βασιλείου Χατζηπαπά, η οποία με γάιδαρο τη μετέφερε στο  Φοινίκι  στον Κρητικό αργυροxρυσοχόο Βαγγελάκη κουβαλώντας σε  «τουβρά» και το ασήμι. Την πίσω πλευρά για πυροπροστασία κάλυψαν με φύλλο λαμαρίνας. 

makris-panagia-2020
Πρόσφατη φωτογραφία της εικόνας Παναγίας του Απερίου (φώτο Α. Μακρή, 2014).

Σημειώσεις και Αναφορές

  1. Το Μεγάλο Χωριό  αποτελούσαν τα όμορα Κοινοτικά Διαμερίσματα Απερίου και Βολάδος.
  2. Με την ευκαιρία, πότε θα μετονομάσουμε σε  κόλπο «Αγίας Ελένης», τον κόλπο στο «Κατάκολο»; Τοπωνύμιο ωραίο, εύηχο και χριστιανοπρεπές. Είναι ιστορικό γεγονός και όχι μυθοπλασία  ότι, το 335 μ.Χ, μοίρα του βυζαντινού στόλου, η οποία μετέφερε την Αγία Ελένη στην Παλαιστίνη προς ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα, εν πλω για τον προορισμό της-λόγω θαλασσοταραχής- βρήκε εδώ φιλόξενο αραξοβόλι.
  3. Ο τρίπατος Πύργος με πολεμίστρες για την ασφάλεια του δεσπότη δέσποζε στη θέση της σημερινής σκάλας  που οδηγεί  στον μητροπολιτικό ναό. Τέλη του 19ου αιώνα, αρχές 20ου στη θέση του Πύργου οικοδομήθηκε το νεοκλασικό δίπατο στολίδι του παρελθόντος, κατοικία και γραφεία του εκάστοτε Μητροπολίτη. Μάλιστα, στη χάρη της στις 15 Αυγούστου η εκάστοτε εκκλησιαστική επιτροπή παρέθετε παραδοσιακό γεύμα στον ισόγειο χώρο, σε Αρχές και κλήρο. Φαντάζομαι ελλείψει χώρου όχι και στο ευσεβές εκκλησίασμα(7).
  4. Με πρόταση του αργυροτεχνίτη Βαγγελάκη κάλυψαν τεχνηέντως με ασήμι τη ρωγμή που προξένησε  η μαναριά. Αλλά την επομένη το ασήμι έλιωσε. Πέρασε η ιδέα ότι, η Μεγαλόχαρη το ήθελε με χρυσό. Έβαλαν τότε βενέτικο μάλαμα, αλλά και πάλι την επομένη βλέπουν πεσμένο το χρυσό! Τότε πια βεβαιώθηκαν ότι η Παναγία ήθελε τη μαναριά ακάλυπτη, σε κοινή θέα.
  5. Το να γράψει κανείς τα θαύματα της Χρυσοπολίτισσας Παναγίας ανά τους αιώνες δεν είναι εύκολη υπόθεση. Όμως, η μεγάλη κτηματική περιουσία και τα τάματα που της αφιέρωσαν οι Απερίτες είναι ένδειξη της πίστης και της ευγνωμοσύνης για την υγεία, που τότε τους απέδωσε -ελλείψει γιατρών- και φυσικά μαρτυρούν το εύρος του ελέους της.

Aπόσπασμα από το πρόσφατο βιβλίο μου: «ΕΝΘΥΜΗΜΑΤΑ – Πηγαδιώτικα & Ξενοχωριανά»


Σ.τ.Σ.Ε

Οι φωτογραφίες του άρθρου ανήκουν στον ιστότοπο του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Απέρι και το συντηρητή των εικόνων του ναού κ. Γεώργιο Μουστάκη. Η φωτογραφία του τέμπλου παραχωρήθηκε από τον αρθρογράφο.

Κύρια πηγή για το άρθρο αυτό ήταν η αείμνηστη Φωτεινή Η. Μακρή το γένος Ανδρέα Χιωτάκη, στην οποία αφιερώνουμε αυτό το άρθρο.

Ακολουθεί μια συλλογή σχετικών φωτογραφιών:

 

Η Μητρόπολη Καρπάθου και Κάσου ζωντανά στο διαδίκτυο!

aperi-tv-2

Εδώ και περίπου ένα χρόνο, οι Θείες Λειτουργίες  της κεντρικής εκκλησίας του νησιού μας μεταδίδονται ζωντανά ραδιοφωνικά [1]. Σήμερα για πρώτη φορά στην Ιστορία του, ο Ιερός Μητροπολιτικός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Απέρι, μετέδωσε τη λειτουργία του και τηλεοπτικά [2]. Συνεχίστε την ανάγνωση Η Μητρόπολη Καρπάθου και Κάσου ζωντανά στο διαδίκτυο!