Οι πρωτοπόροι Καρπάθιοι Αυτοκινητιστές

karpathos-cars-001

του συνεργάτη μας
Ανδρέα Ηλία Μακρή, Συγγραφέα

Επί ιταλικής κατοχής, το 1928 -έτος ορόσημο- δόθηκε για πρώτη φορά στην κυκλοφορία ο αυτοκινητόδρομος ο οποίος σύνδεσε oδικά τα Πηγάδια με το Απέρι. Προηγούμενα, είχαν ολοκληρωθεί τα μεγάλα οδικά έργα για την εποχή των τεσσάρων γεφυριών. Αρχής γενομένης από το γεφύρι της Άφφωτης με τα τρία τόξα, τα άλλα με ψηλό τόξο να δαμάσουν το τραχύ φυσικό ανάγλυφο της κεντρικής Καρπάθου με τη συνεχή οφιοειδή ανηφορική διαδρομή: Φαράγγι του «Χα» και δύο την κοιλάδα της «Κολυμπήθρας». Aργότερα και σταδιακά με την ολοκλήρωση των έργων και των δύο μεγάλων γεφυριών στους βαθύς χειμάρρους στο Κάτω Απέρι (κοντά στη Μητρόπολη) και στη «Χογλακιά», στα φυσικά όρια Απερίου – Βολάδας, ο δρόμος σταδιακά επεκτάθηκε στα επόμενα χωριά Βωλάδας, Όθους, Πηλών και στα υπόλοιπα της Κάτω Καρπάθου.

Την Καθαροδευτέρα λοιπόν εκείνης της χρονιάς, ο εμβληματικός «Κεραυνός» (1) το πρώτο αυτοκίνητο που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο ιδιοκτησίας του Γιώργη Εμμ. Μακρή έκανε την παρθενική του «κούρσα», με αφετηρία τα Πηγάδια και τερματισμό στη στροφή του Αγίου Χαράλαμπους (2) στο Απέρι. Για την ιστορία ήταν ένα ολοκαίνουργιο αυτοκίνητο Ford Αμερικής.

Η καθημερινότητα στα συγκεκριμένα χωριά μονομιάς, άλλαξε. Με ένα κλικ άφησαν οι πρόγονοι μας την εποχή του ιππήλατου, τα υποζύγια του Μεσαίωνα, τα συμπαθητικά γαϊδουράκια και τις όμορφες φοράδες. Οι ημιονηγοί τα σκληροτράχηλα και δύστροπα μουλάρια. Άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα νέα εύχρηστα Μέσα μεταφοράς αυτοκίνητα τα οποία παρείχαν: Ταχύτητα, ασφάλεια, άνεση, εύκολη και συχνή επικοινωνία και το πιο σημαντικό, χαμηλό κόστος είτε αυτό αφορούσε καθημερινές μετακινήσεις ή έκτακτα περιστατικά μεταφοράς ασθενών, εφοδίων ή υλικών. Όχι λοιπόν αδικαιολόγητα, το αυτοκίνητο παγκοσμίως, αποκλήθηκε η «τεχνολογική επανάσταση του 20ου αιώνα!»

Στην Κάρπαθο, δύο τολμηροί νεωτεριστές επιχειρηματίες από το Απέρι, οι Γιώργης Εμμ. Μακρής και Γιάννης Μην. Χαζαντώνης επένδυσαν πρώτοι ολόκληρες περιουσίες στον κλάδο του αυτοκινήτου, τομέας όμως με υψηλά ρίσκα, αφού πέραν των κεφαλαίων, απαιτούσε διαρκή υπευθυνότητα να αντιμετωπίσουν δυσβάστακτα κόστη συντήρησης και λειτουργίας των αυτοκινήτων για να επιβιώσουν επαγγελματικά. Επί πλέον, περίσσευμα ανθρωπιάς με έκτακτες μεταμεσονύκτιες μεταφορές ασθενών ή γλεντοκόπων ξενύχτηδων. ΄Να μην παραλείψουμε την παράδοση σημειωμάτων και διάφορων «αμανατιών». Γενικά θα λέγαμε το άγχος ενέσκηψε στη ζωή τους σαν «τσουνάμι!»

Θεωρήθηκαν και πράγματι υπήρξαν, ριψοκίνδυνοι επιχειρηματίες άξιοι κάθε αναφοράς τιμών και επαίνων. Υπήρξαν οι πρωταγωνιστές στην επαναστατική βελτίωση των μέχρι τότε σκληρών συνθηκών καθημερινότητας των Καρπαθίων. Η μετάβαση στο Απέρι αίφνης, έδρα του μοναδικού Ημιγυμνασίου Καρπάθου έπαψε να είναι «βουνό» να διαβείς. Το ίδιο και η επίλυση εκκρεμών οικογενειακών θεμάτων δικαιοδοσίας του Εκκλησιαστικού δικαστηρίου της Μητρόπολης. Η άμεση διακομιδἠ ασθενών στους πέντε γιατρούς του Απερίου – Βολάδας έσωζε ζωές. Διαφορετικά, έστελνες «χαιρετίσματα» στον άλλο… κόσμο. Άντε να σε κουβαλούν πάνω σε σκάλα ασθενή, τέσσερις, συν άλλοι τέσσερις για εναλλαγή λόγω κόπωσης, ανέβα-κατέβα βουνά, λαγκάδια, ρεματιές, χαράδρες και κοίτες χειμάρρων υπό βροχή, τσουχτερό κρύο ή λιοπύρι…

Και αντιστρόφως ανάλογα. Οι Απεριτο-Βολαδιώτες διευκολύνονταν τώρα στις επισκέψεις τους στα Πηγάδια για την επίλυση εκκρεμών πολιτικών υποθέσεων στα πολιτικά Διοικητήρια ή στα ταξίδια τους εκτός Καρπάθου. Ταυτόχρονα η κοινωνική αλληλεξάρτηση και ανταλλαγή επισκέψεων στα δύο χωριά πήρε απίστευτες διαστάσεις. Κοσμοπλημμύρα πλέον οι κοινωνικές συναθροίσεις στα πανηγύρια, γάμους, βαφτίσια, ονομαστικές γιορτές, κηδείες και μνημόσυνα.

Να αναφερθούμε και στο αβγάτισμα της τοπικής οικονομίας. Πόσο καίρια και αποφασιστική υπήρξε η συμβολή τους στην ανάπτυξη και ευρωστία του εμπορίου και της γεωργίας δίνοντας οριστικό τέλος στην οικονομική καχεξία που έως τότε προξενούσε η μεσαιωνική χρήση του τετράποδου σαν το μοναδικό μεταφορικό Μέσο. Λύθηκε το πρόβλημα μεταφοράς αγαθών και παροχής υπηρεσιών.

Τα Πηγάδια, μακράν πρώτα κινούν τώρα το εμπόριο της Καρπάθου με αλματώδεις ρυθμούς. Άμεση η μεταφορά και διάθεση της γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής στην κατανάλωση. Τολμώ να ισχυρισθώ ότι η συνεισφορά τους άγγιξε τα όρια ευεργεσίας. Ναι! Διότι προχώρησαν σε άκρως παρακινδυνευμένες επενδύσεις, των οποίων ουκ έστιν αριθμός οι ζημίες και αβαρίες που υπέστησαν.

Πώς να εξηγήσω αλλιώς το γεγονός αφού γνώριζαν την ανυπαρξία έμπειρων επαγγελματιών σοφέρ (οδηγών). Ήξεραν την παντελή έλλειψη ετοιμοπαράδοτων ανταλλακτικών. Την απουσία εξειδικευμένων συνεργείων για αξιόπιστο και υπεύθυνο service. Για πρατήρια καυσίμων ούτε λόγος. Ούτε Ασφαλιστικές Εταιρείες να καλυφθούν έναντι αστικής ή ποινικής ευθύνης στην περίπτωση τροχαίου ατυχήματος. Έβλεπαν το τρισάθλιο χωματόδρομο με διάσπαρτες καβαλίνες. να συνυπάρχουν με λακκούβες για να μεταφέρουν ανθρώπινες ζωές  και περιουσίες. Καθημερινή και η φροντίδα να διατηρούν τα αυτοκίνητα καθαρά από το σύννεφο σκόνης που κολλούσε στο λαιμό και κάλυπτε τα αυτοκίνητα με την πρώτη διαδρομή της ημέρας.

Υπάρχει λοιπόν εχέφρων, επαρκώς ενημερωμένος Καρπάθιος να αμφισβητήσει στο ελάχιστο έστω, την εξαιρετικά πολύτιμη προσφορά υπηρεσιών των πρωτοπόρων αυτοκινητιστών μας; Για αυτό, κακώς -κάκιστα θα έλεγα- δεν έχει προβληθεί μέχρι τώρα το τεράστιο κοινωνικοοικονομικό και εκπολιτιστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι πρωτοπόροι προπολεμικοί αυτοκινητιστές μας και να μην έχει αναδειχθεί και τονισθεί από την πνευματική Ελίτ της Καρπάθου. Τουλάχιστον μεταθανατίως, δικαιούνται εύφημης μνείας. Μόλις πριν μερικά χρόνια έφυγαν οι τελευταίοι δύο προπολεμικοί οδηγοί Μιχαλάκης και Κωστής Γ. Μακρής.

Οι Καρπαθιακοί Πολιτιστικοί Συλλόγοι ως πότε θα υπνώττουν; Είναι καιρός να αναληφθεί πρωτοβουλία ώστε, σύντομα να ξεπληρωθούν οι ηθικού χαρακτήρα υποχρεώσεις της τοπικής κοινωνίας προς τους πρωτοπόρους επαγγελματίες αυτοκινητιστές μας, μέσω των επιγόνων. Το καλοκαίρι, τότε, που οι απανταχού της Γης συμπατριώτες μας «τρίτης ηλικίας», πολλές φορές εξυπηρετηθέντες στο παρελθόν που επισκέπτονται την πατρώα γη για διακοπές. Θα έχει μάλιστα εξαιρετικό ενδιαφέρον να ακουσθούν από τους ίδιους, συμβάντα με λεπτομέρειες από το μακρινό παρελθόν.

Ο μέσος Καρπάθιος είπε ναι στις απονομές τιμών σε συμπατριώτες μας με τη σφραγίδα δωρεάς του πατριώτη, ευεργέτη, δημάρχου, κοινοτάρχη, παράγοντα, οραματιστή, γιατρού, πανεπιστημιακού καθηγητή, εκπαιδευτικού, λογοτέχνη, μαντιναδώρου, οργανοπαίκτη. Είναι καταφανές ότι λέει ΝΑΙ στους πρωτοπόρους Καρπάθιους επαγγελματίες αυτοκινητιστές της προπολεμικής περιόδου. Άλλωστε η τιμή πρώτα ανήκει σε μας τους νεότερους Καρπάθιους. Αυτοί, πάει, «έφυγαν». Το πολύ-πολύ να αγάλλονται οι ψυχές από ψηλά. Άφησαν όμως αγαθή μνήμη πίσω και πολύτιμες προσφορές υπηρεσιών στους προγόνους μας των οποίων θεωρούμαστε συνεχιστές και υπόχρεοι ή κάνω λάθος;

Ας μνημονεύσουμε τα ονόματα των πρωτοπόρων (Pioneers) Καρπαθίων Επιχειρηματιών της αυτοκίνησης με ιδιόκτητα οχήματα:

1. Γιώργης Εμμ. Μακρής 1928 Τέσσερα αυτοκίνητα
2. Γιάννης Μ. Χαζαντώνης 1928 Δύο αυτοκίνητα

Τους προπολεμικούς Καρπάθιους οδηγούς (Chaughers)

1. Κάτρος της Γιωργίτσας 1928 Απερι / Ελληνοαμερικάνος
2. Μανώλης Γ. Μακρής (3) 1928 Απέρι TAXI “Ford”
3. Ηρακλής Γ. Πελεχρίνης 1929 Βολάδα / Αιγυπτιώτης ΤΑΧΙ
4. Σταύρος Κ. Μπαρμπερόπουλος 1929 Aπερι / Αθηναίος
5. Μιχαλάκης Γ. Μακρής 1932 Πηγάδια
6. Νίκαρης Εμ. Πρωτόπαπας 1934 Απέρι-Βολάδα
7. Κωστής Γ. Μακρής (2) 1934 Απέρι TAXI «Dodge”

8. Ηλίας Γ. Πελεχρίνης 1935 Βολάδα ΤΑΧΙ
9. Αλκιβιάδης Φρ. Βόζος 1935 ‘Οθος TAXI “Ford”
10. Νικόλαος Κ. Σκούλλος 1935 Πηλές TAXI “Ford”
11. Κωστής Νικ. Λαμπρινός 1939 Πηγάδια TAXI
12. Θεμιστοκλής Γεραπετρίτης 1939 Μενετές TAXI

Τιμητική αναφορά και στον πρωτοπόρο Ροδίτη σοφέρ: Αχιολά

Δικαιούνται ιδιαίτερης μνείας και οι μεταπολεμικοί επαγγελματίες οδηγοί μέχρι το έτος 1956. Προνομιούχοι όμως αυτοί διότι, ναι μεν διήνυσαν χιλιάδες χιλιομετρικές αποστάσεις, αλλά σε βελτιωμένους χωματόδρομους. Ευτύχησαν να εξυπηρετούνται με δύο συνεργεία αυτοκινήτων, δύο πρατήρια υγρών καυσίμων, πλέον του γεγονότος και σπουδαιότερου, οι αυτοκινητοβιομηχανίες πλέον είχαν κάνει μηχανολογικά και τεχνολογικά άλματα προόδου στην κατασκευή αυτοκινήτων. Να προσθέσουμε και την οικονομία στην κατανάλωση καυσίμου.

Ηλίας Νικ. Λογοθέτης 1947 Πηγάδια TAXI “Fiat”
Mηνάς Ι. Παπαδάκης 1947 Απέρι ΤΑΧΙ “Ford”
Φραγκιός Ι. Παπαδάκης 1948 Οθος
Γεώργιος Νικ. Χατζηνικήτας 1947 Απέρι
Τάκης Μιχ. Τσαουσόπουλος 1947 Πηγάδια
Μιχαήλος Π. Χριστοδούλου 1950 Πηγάδια
Εμμανουήλ Ξυράκης 1950 Πηλές
Γεώργιος Κ. Σκούλλος 1950 Πηλές Ημιφορτηγο-ΤΑΧΙ
Γεώργιος Νικ. Λογοθέτης 1952 Απέρι
Χατζη-Ειρήνη Σπανού 1952 Μενετές
Κα Κατωγυρίτη 1952 Αρκάσα
Παντελής Καμπουράκης 1954 Απέρι TAXI “Μercury”
Ντίνος Σ. Χατζηγεωργίου 1954 Πηγάδια TAXI “Buick”
Ηλίας Ι. Μαρής 1955 Πηγάδια
Aνδρέας Β. Χατζημιχάλης 1956 Πηγάδια ΤΑΧΙ “Studebaker»
Βασίλης Ν. Παχούλης 1956 Αρκάσα ΤΑΧΙ “Vauxhall”
Νίκος Βασιλειάδης 1956 Αρκάσα ΤΑΧΙ “Ford”
Μανώλης Μαλόφτης 1956 Πηγάδια
Γεώργιος Γεραπετρίτης 1956 Μενετές ΤΑΧΙ

Τιμητική αναφορά και στους Ροδίτες οδηγούς

Γιώργος Κούτσης 1952 Μενετές
Γεώργιος Κουτσοχείλης 1954 Πηλές
Αναστάσης Καραναστάσης 1956 Πηγάδια
___________________________

1.- Αποκλήθηκε «Κεραυνός» από τον μεγαλέμπορα Μανώλη Ματσάκη λόγω της μεγάλης ταχύτητας που ανέπτυσσε. Η παραλαβή του αυτοκινήτου είχε περιπετειώδη προϊστορία. Παραλήφθηκε εξ Αμερικής και εκφορτώθηκε το πρώτον, στη Ρόδο σε δύο μεγάλα σκελετοκιβώτια. Όμως, στην εκφόρτωση στο λιμάνι ο γερανός δεν άντεξε το βάρος του φορτίου ενός τμήματος και έπεσε στη θάλασσα! Το ανέσυραν, το αποσυσκεύασαν και το καθάρισαν με νάφθα (ακάθαρτο πετρέλαιο) να φύγει η αλμύρα του θαλασσινού νερού, να αποφευχθεί οξείδωση στα μηχανικά μέρη. Η συναρμολόγηση του αυτοκινήτου κράτησε δύο εβδομάδες με μηχανικό, κάποιο Παναγιώτη υπάλληλο της «Cimini e Fiori» αντιπροσώποι της Ford.

Στα Πηγάδια αρριβάρισε με το ιστιοφόρο του καπετά-Κωνσταντάκη αγκυροβολημένο «αρόδο» ανάμεσα σε «Γα(δ)αρόνητσο» και το μουράγιο, ευτυχώς με λάδι θάλασσα. Τέλος, μετά πολλών κινδύνων και βασάνων μεταφορτώθηκε στη μαούνα του εξαδέλφου των Μακρήδων Ματθαίου Τσαγκαράκη και εκφορτώθηκε την προκυμαία μπροστά στου Χατζη-Παναγιώτη το κτήριο, για να κυκλοφορεί έκτοτε στον «βασιλικό» δρόμο: Πηγάδια-Απέρι, όπως αρχικά αποκλήθηκε.

2.- Ο δρόμος τερμάτιζε στον Άγιο Χαράλαμπο, επειδή καθυστερουσε η ολοκλήρωση της μεγάλης  γέφυρας κοντά στη Μητρόπολη.

3.- Ένα αστείο περιστατικό. Κάποιο Απεριτάκι πήγε προπολεμικά στη Ρόδο. Έμεινε έκθαμβο από  το μεγάλο αριθμό αυτοκινήτων που κυκλοφορούσαν. Όταν επέστρεψε στο χωριό, δεν  έπαψε να επαναλαμβάνει με συγγνωστή παιδική αφέλεια:
«Ούλη η Ρόδο, γεμάτη Μακρή(δ)ες!…»

Προφανώς πέρασε όλους τους Ροδίτες οδηγούς, ως Μακρήδες, επειδή στην Κάρπαθο έτυχε  τρία αδέλφια της οικογένειας Μακρή να είναι αυτοκινητιστές.

Από το βιβλίο του συγγραφέα: «ΠΟΤΙΔΑΙΕΩΝ! ΕΥΘΥΜΑ, ΣΟΒΑΡΑ & ΚΩΜΙΚΟΤΡΑΓΙΚΑ».

karpathos-cars-001
1928. Η περιπαιτειώδης μεταφόρτωση στα Πηγάδια του ιστορικού 1ου αυτοκινήτου που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο, από το ιστιοφόρο «Μιχαήλ Αρχάγγελος» του Κωνσταντάκη Λάμπρου, στη φορτηγίδα του Ματθαίου Τσαγκαράκη.
karpathos-cars-002
1928. Το πρώτο αυτοκίνητο που κυκλοφόρησε στην Κάρπαθο. Ο ιστορικός «Κεραυνός» με μέλη της οικογενείας του ιδιοκτήτη Γιώργη Εμμ. Μακρή και οδηγό τον πρωτογιό Μανώλη.
karpathos-cars-004
1932. Το 3ο αυτοκίνητο της οικογενείας «Ατρόμητος», με οδηγό τον τριτότοκο γιό Μιχαλάκη Γ. Μακρή.
karpathos-cars-003
1952. Το Ford «γαμπριολέ» αυτοκίνητο της οικογενείας, με οδηγό τον τέταρτο γιό Κωστή Γ. Μακρή. Το συγκεκριμένο αυτοκίνητο το 1933 μετέφερε τον Εθνάρχη Ελευθέριο Βενιζέλο από τη Σκάλα, στα Διοικητήρια με οδηγό τότε, τον μόλις 18χρονο Μιχαλάκη Γ. Μακρή, ο αποκληθείς αργότερα από τον πρώην Δήμαρχο Καρπάθου Γιάννη Φιλιππίδη λόγω ικανοτήτων, ως ο «οδηγός δια τας εγκύους γυναίκας!»

2 σκέψεις σχετικά με το “Οι πρωτοπόροι Καρπάθιοι Αυτοκινητιστές”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s