Λάμπρος Ι. Σταματιάδης: ένας αφανής Καρπάθιος με μεγάλο έργο

lambros-stamatiadis
Λάμπρος Ι. Σταματιάδης

Μετά το άρθρο για το «Φερμάνι της Καθαροδευτέρας (1929)», μας κινήθηκε το ενδιαφέρον για τη ζωή του Λάμπρου Ι. Σταματιάδη [1].

Παρακεινούμενοι από τον Ηλία Λογοθέτη, μια έρευνα στο διαδίκτυο έφερε καρπούς. Εντοπίσαμε την αυτο-βιογραφία του αείμνηστου Λάμπρου, σε έκδοση του Hellenic University Club of Southern California. Εκεί με μεγάλη ταπεινότητα σκιαγραφεί τη ζωή του.

Παρακινούμε τους αναγνώστες μας να διαβάσουν ολόκληρη τη βιογραφία [3], γιατί αποτελεί σημαντικό ιστορικό τεκμήριο της ιστορίας της κοινότητάς μας. Η ομογενειακή του δράση, είναι σημαντική για την ιδιαίτερή μας πατρίδα την Κάρπαθο.

Για όσους το επιθυμούν, επιλέξαμε εδώ μερικά από τα κύρια σημεία της βιογραφίας του.

Εισαγωγή

Ο γιός του αείμνηστου Λάμπρου, Γιάννης Σταματιάδης που ζει για χρόνια στο Λος Άντζελες εντόπισε ένα τετράδιο γραμμένο στα ελληνικά από τον πατέρα του. Αυτό αποτέλεσε την πρώτη ύλη για να συγγραφεί η (αυτο)βιογραφία, που επιμελήθηκε ο Τάκης Δημόπουλος και εκδόθηκε  ηλεκτρονικά σε δύο γλώσσες, από το Hellenic University Club of Southern California. Στην εισαγωγή αναφέρονται μεταξύ των άλλων:

… αυτός ο απλός άνθρωπος, μετανάστης στην Αμερική από μικρή ηλικία, αν και με λίγες γραμματικές γνώσεις ήταν πολύ εκφραστικός και, πολλές φορές μάλιστα, με 15-σύλλαβους στίχους όπως συνηθίζεται στην απομονωμένη Κάρπαθο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Λάμπρος. Είδα ότι και οι φίλοι του εκφράζουν τα αισθήματά τους με παρόμοια ποίηση. Η ομοιότητα αυτής της ποίησης με την Ομηρική μου δίνει την εντύπωσή ότι είναι μια συνέχεια από την παράδοση της Ομηρικής εποχής….

Ο Λάμπρος πήγε μικρός στην Αμερική και δούλεψε αρχικά στα ανθρακωρυχεία όπου γνώρισε τις δυσκολίες του πολύ δοκιμαζόμενου εργάτη στις αρχές του 20ου αιώνα. Εκεί γνώρισε τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας και την κακοποίηση των εργατών από τις μεγάλες εταιρίες. Κάτω από αυτές της συνθήκες γνώρισε και συμμετείχε στις πρώτες προσπάθειες για συνδικαλισμό στην Αμερική. Ο ίδιος γράφει:

«…αισθάνομαι ευχαρίστηση και ηθική ικανοποίηση που συγκαταλέγομαι μεταξύ των πρώτων στη δράση που συνετέλεσε να γίνει πραγματικότητα το όνειρο της Εργατικής Ενώσεως. Από τις τριάντα χιλιάδες μέλη του Συνδικάτου το βιβλιάριό μου έχει αριθμό 711…»

Επικαλούµαι την επιείκεια του αναγνώστη …

Αναφέρει ο ίδιος στην εισαγωγή του:

Το φυλλάδιο τούτο το έγραψα ως ένα µικρό ενθύµιο στο στενό κύκλο των συγγενών, συγχωριανών, συµπατριωτών εκ της νήσου Καρπάθου της Δωδεκανήσου και φιλικών συνανθρώπων µου και όχι για καµιά φήµη ή αθανασία.

Αθάνατοι παραµένουν µόνον οι ελάχιστοι εκ των συνανθρώπων µας, των οποίων η βιογραφία διδάσκεται εις τα επιστηµονικά και θρησκευτικά ιδρύµατα του Κόσµου, για τις προσπάθειες και τις θυσίες των ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ της βασανισµένης Ανθρωπότητας που την τυραννάει η αβεβαιότητα.

Το έγραψα ως ένα απλό ενθύµιο στη µνήµη των γονέων µου και διδασκάλων µου που τους έψησα το ψάρι στα χείλη για να µάθω τα ελάχιστα γράµµατα που µε βοήθησαν να γράψω το φτωχό µου αυτό φυλλάδιο. Επικαλούµαι την επιείκεια του αναγνώστη µου αν τυχόν τον κούρασα ανωφελώς.

Οι γονείς μου …

Οι γονείς µου, Γιάννης και Βαγγελούλα Σταµατιάδη-Κάτρου, το γένος Γιάννη τ’ Αλεξάκη του οποίου τις αθάνατες δοξαριές της γλυκόχορδης λύρας του ακόµη και σήµερα µε ενθουσιασµό τις χορεύει η νεολαία µας. Και οι δυο τους ήταν ακούραστα και αφοσιωµένα παιδιά της Μάνας Γης. Ολόκληρη τη ζωή τους την καλλιεργούσαν και την στόλιζαν µε ποικιλία καρποφόρων δένδρων και ιδιαιτέρως µε την αµυγδαλιά και την ελιά εις τα αξιόλογα κτήµατά τους.

 

1920-l.stamatiadis
Όρθιος και καθιστός αριστερά είναι άγνωστοι. Όρθιος στο κέντρο είναι ο Πολυχρόνης Παπαδάκης και δεξιά ο Λάµπρος Σταµατιάδης (γύρω στο 1920)

Όταν ελθούν τα γηρατειά

Όταν ελθούν τα γηρατειά δεν κάνουν µοναχά τους
θέλουν να βρίσκονται κοντά σ’ εγγόνια και παιδιά τους.
Οι ερηµιές, οι ξενιτιές εφάγα τα ψαχνά µας
τι να τα κάµει η Κάρπαθος τώρα τα κόκαλά τους;
Δεν κάνουν ούτε λίπασµα το χώµα της ν’ αρτίσουν
να γίνου πράσινη η γη µ’ άνθη να τη στολίσουν.
Τρέχει πικρό το δάκρυ µου, βρέχει το µάγουλό µου
όταν η Κάρπαθος ερθεί στη σκέψη, στο µυαλό µου.
Τι να σου κάµω Κάρπαθος που ‘µαι ξενιτεµένος
µε παλαµάρια ζωντανά είµαι σφιχτά δεµένος.

Για το συνδικαλισμό στην Αμερική

Σε αυτούς τους οργανισµούς οφείλουµε την σχετική ασφάλεια εργασίας, τις καλλίτερες συνθήκες εργασίας, το οκτάωρο, το πενταήµερο, τους καλλίτερους µισθούς µε 21 διπλό µεροκάµατο τις γιορτές, τρεις εβδοµάδες άδεια µε πληρωµή το χρόνο, σύνταξη, και ιατρονοσηλευτική περίθαλψη και πληρωµένη κηδεία. Σε γενικές γραµµές τα εργατικά συνδικάτα έβαλαν χρήµατα στα χέρια του λαού για µια ανθρώπινη ζωή.

Το φερμάνι της καθαροδευτέρας (1929)

Το Φερμάνι αποτέλεσε αντικείμενο προηγούμενου άρθρου της εφημερίδας μας [6].  Δεν μπορεί όμως να λείψει από τη σύντομη αυτή αναφορά.  Κατά τη διάρκεια των εορτασμών της καθαροδευτέρας του 1929, ο Λάμπρος δεν διστάζει να σχολιάσει και να καυτηριάσει συμπεριφορές των συμπατριωτών του ως προς τις οποίες διαφωνεί. Ειδικότερα το κληρονομικό δίκαιο που οδηγεί πολλούς υστερότοκους στη μετανάστευση, η στην εγκατάλειψη της αγροτικής οικονομίας:

Δεν θέλω να σας καυχηθώ πώς, ξέρω και συντάσσω,
για την πικράν αλήθειαν, θέλω να σας φωνάξω.

Ας μοιρασθούσι τα προικιά, εις τα παιδιά εξ ίσου,
γιά νάχου γήν να εργασθούν, σ’ το τόπο μας να ζήσου.

Κάτω η πολυτέλεια, κ’ η ψωροπερηφάνια,
και πάρτε νέοι τ’ άλατρα, κορίτσια τα δραπάνια.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΡΠΑΘΟΣ ΓΙΑ ΜΕΝΑ

… Πτερούγισα πάνω από τα χωριά, τις µαγευτικές εξοχές και τα νιάτα µου στον τόπο µας και γύρισα στην πραγµατικότητα της σκληρής ξενιτιάς. Μια βαθιά, ενδόµυχη συγκίνηση έσπρωξε τα δάκρυα στα µάτια µου. Οι παρακάτω φτωχοί µου στίχοι, αφιερωµένοι στην πολύ αγαπηµένη µου Κάρπαθο, είναι το προϊόν αυτής της συγκίνησης και πρωτοδηµοσιεύτηκαν στην ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ [το 1968].

1. Ακούστε πατριώτες µου, που ‘σται ξενιτεµένοι
τραγούδια για την Κάρπαθο την πολυαγαπηµένη.
2. Θέλω δυο λόγια να σας πω απ’ την καρδιά βγαλµένα
να εξηγήσω τι θα πει η Κάρπαθος για µένα.
3. Ο τόπος που γεννήθηκα και είδα την πρώτη µέρα,
αυτό θα ειπεί Κάρπαθος για µένα και για σένα.
4. Το σπίτι που µεγάλωσα, οι σεβαστοί γονείς µου,
αδέλφια, φίλοι, χωριανοί, κι όλοι οι συγγενείς µου

30. Όποιος ταφεί στον τόπο του, θα ‘χει ελαφρύ το χώµα
το σώµα του θα το ‘ξερε, ας είν’ κλειστό το στόµα.
31. Εάν µετά το θάνατο παράδεισος υπάρχει
στ’ Απέρι θα ευχόµουνα ο θάνατός µου να ‘ρθει. 
32. Συγχώρεσέ µε Κάρπαθος που ‘µαι ξενιτεµένος,
µε παλαµάρια ζωντανά είµαι σφιχτά δεµένος.
Αυτή είναι η Κάρπαθος για µένα.
Αυτή πρέπει να είναι και για τον καθένα.

Το ποίημα αυτό έγινε δεκτό με ενθουσιασμό από το Καρπαθιακό κοινό, ενδεικτικά τα σχόλια της αείμνηστης λογοτέχνιδας Εύης Βαρίκα-Μοσχόβη:

Οι στίχοι σας μου άγγιξαν ολόισια στην καρδιά μου και έφεραν δάκρυα στα μάτια μου, κι αυτό γιατί είναι αληθινοί. Και ότι είναι αληθινό είναι πάντα ωραίο και συγκινεί. Σας συγχαίρω και σας ευχαριστώ για την πατριωτική συγκίνηση που χαρίσατε με την ωραία σας ποίηση.

… (θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε ολόκληρο το ποίημα σε επόμενο άρθρο. Εν τω μεταξύ μπορείτε να το βρείτε στο karpathos.net [2]).

Η ΟΝΕΙΡΩΔΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Μια ανθρώπινη κοινωνία χωρίς έθνη, µε δυο γλώσσες, την τοπική και τη διεθνή,
και µε µία σηµαία δίχρωµη. Το ένα χρώµα θα συµβολίζει το αίµα µας που είναι κόκκινο, και το άλλο θα συµβολίζει την αδελφική ειρήνη και θα είναι άσπρο. Μια ανθρώπινη κοινωνία χωρίς χρήµα! Τη θέση του χρήµατος θα πάρουν πλαστικές κάρτες µε την φωτογραφία, µε το όνοµα, µε το χρόνο και τόπο γεννήσεως, και µε το επάγγελµά µας µέσα στην ονειρώδη κοινωνία.

Μια κοινωνία χωρίς πωλητές, µεσίτες και εκµεταλλευτές. Χωρίς στρατιώτες και
στόλους. Χωρίς πολεµικά αεροπλάνα και πολεµικές µηχανές του αλληλοσπαραγµούς.
Χωρίς τους µεσάζοντες που σήµερα εκµεταλλεύονται τον ιδρώτα των άλλων, χωρίς τους µικροεπιχειρηµατίες. Όλα θα ανήκουν στο λαό, όπως σήµερα έχοµε τα ταχυδροµεία, τα δηµόσια σχολεία, τις εκκλησίες, πολλά νοσοκοµεία, κλπ.
Μια κοινωνία χωρίς κοσµήµατα που σήµερα φορούµε για επίδειξη και για να γελάσουµε κάποιον ή κάποια.

Με την πλαστική κάρτα θα δικαιούµεθα όλα τα µέσα της ζωής και από τα 50 και
άνω θα ταξιδεύουµε για να γνωρίσουµε όλο τον κόσµο στον οποίο ερχόµαστε να ερωτηθούµε και φεύγουµε χωρίς να θέλουµε. Όταν φεύγουµε από αυτόν τον κόσµο, το µόνο πράγµα που θα πάρουµε µαζί µας θα είναι αυτή η καρτέλα, και τίποτε άλλο.
Αν αυτή η ονειρώδης κοινωνία δεν θα γεννηθεί µέσα σε λίγες δεκάδες χρόνια, τότε οπωσδήποτε η σηµερινή κοινωνία θα αυτοκτονήσει µε την πυρηνική ενέργεια.

Λ.Ι.Σ., Μάρτιος 1980

ΤΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΡΗΤΑ ΠΟΥ ΜΟΥ ΑΡΕΣΟΥΝ

  • Η καλοσύνη και η ευγνωμοσύνη είναι δίδυμες αδελφές που σπάνια συναντούνται στη ζωή.
  • Οι αχάριστοι ανακάλυψαν το «κάμε καλό και ρίξ’ το στο γιαλό».
  • Η αλήθεια είναι πικρή όχι μόνο σ’ εκείνους που την ακούουν και τη διαβάζουν,
    αλλά και σ’ εκείνους που τη λέγουν και την γράφουν.
  • Καπνούς ο υπερήφανος στην κεφαλή του έχει, και πάσχει στον εγκέφαλο, θαρρεί πως υπερέχει.

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ

Τις κοινωνικές του ευαισθησίες εκφράζει με το άρθρο αυτό:

Η ανθρωπότητα [ταυτόχρονα] σπαταλά χρόνο και δισεκατομμύρια για πολεμικές μηχανές στις στεριές, στις θάλασσες, και στους αιθέρες. Εκατομμύρια δουλεύουν για την παραγωγή τους. Εκατομμύρια ντυμένοι στο χακί γυμνάζονται για την χρήση τους, για τον αλληλοσκοτωμό και την καταστροφή. Μέσα στα ογδόντα χρόνια ζωής μου, εκατομμύρια συνανθρώπων μας σκοτώθηκαν και σακατεύτηκαν. Εκατομμύρια γυναίκες έγιναν χήρες με απροστάτευτα και πεινασμένα παιδιά. Εκατομμύρια πλανόδιοι πωλητές κρατούν την τσάντα πουλώντας την παραγωγή των άλλων συνανθρώπων μας για το απατηλό όνειρο του πλουτισμού. Εκατομμύρια στην κουζίνα του διαμερίσματος ή του σπιτιού μαγειρεύουν την αρρώστια και το θάνατο από άγνοια του μαγειρέματος υγιεινής τροφής. Εκατομμύρια μυστικοί και φανεροί αστυνομικοί, δικηγόροι, και δικαστές δεν παράγουν απολύτως τίποτα για τη ζωή, πολυποίκιλοι μεσίτες πωλούν τη μάνα μας Γη που δεν ανήκει σε κανένα….

l.stamatiadis2
Από αριστερά: Γιάννης, Μαριγώ, Λάμπρος, Φωτεινή και Στέφανος, Ευαγγελία, Αννίκα, Ιωάννης Σκούλος, και ο μικρός Γιώργος Σταματίαδης (1944)

 

Σημαντική και η συλλογική του δράση. Κυρίαρχη η συνεισφορά του στην ίδρυση του σωματείου «Ομόνοια» και τον έρανο για την ανέγερση του Γυμνασίου στο Απέρι εν μέσω της Ιταλοκρατίας. Γράφει στη βιογραφία του:

Ο ταχυδρόμος μου έφερε γράμμα από τη Μαριγώ μου [η σύζυγός της] και διαβάζω την παράγραφο:

«…Σήμερον (1930) είχαμε μεγάλο σεισμό. Όλες οι Μάνες ετρέχαμε σαν τρελές προς τα ετοιμόρροπα σχολεία μας να ιδούμε μήπως έπεσαν και σκότωσαν τα παιδιά μας. Ευτυχώς κανένα δεν έπαθε τίποτε. Το χωριό μας έχει τα καλύτερα σπίτια αλλά τα χειρότερα σχολεία…»

Μαζί με το Πολυχρόνη Βασιλάκη πρωτοστατούν στην ιδέα ενός εράνου και: 
«μια ευγενική άμιλλα συνετέλεσε στην επιτυχία του εράνου με αρκετές χιλιάδες δολάρια …»

Στο επόμενο βήμα πρωτοστατεί και στην ίδρυση του συλλόγου:

Σε μια έκτατη συνεδρίαση στο σπίτι του Ηλία Βασιλάκη, κατόπιν ζωηρής συζήτησης, αποφασίστηκε, αντί [επόμενου] εράνου, η ίδρυση του σωματείου «ΟΜΟΝΟΙΑ ΑΠΕΡΙΤΩΝ ΚΑΡΠΑΘΟΥ».  … ομόφωνα εκλέξαμε το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο της ΟΜΟΝΟΙΑΣ με πρόεδρο τον αείμνηστο Νίκο Π. Νισύριο …

Μετά την άδεια [την ίδρυση του σωματείου], ψηφίστηκε και τυπώθηκε το καταστατικό και εστάλη στις Καρπαθικές παροικίες του εσωτερικού των Η.Π.Α. Διοργανώθηκαν τμήματα και έγιναν μέλη σχεδόν όλοι οι εν Αμερική Απερείτες. Με τις συνδρομές, τις Εσπερίδες και τα εκάστοτε καλλιτεχνικά λευ- κώματα, αποπερατώθηκε, όχι μόνον το Γυμνάσιο Καρπάθου, αλλά και το μοντέρνο Δη- μοτικό Σχολείο, το Γήπεδο Απερείου, και πολλά άλλα κοινωφελή έργα για τα οποία η ΟΜΟΝΟΙΑ τιμήθηκε παρά του Βασιλέως της Ελλάδος Παύλου.

Στην παρακάτω φωτογραφία «οι ιδρυτές της Καρπαθιακής Ομοσπονδίας  Αμερικής στο χολ του Αγίου Ελευθερίου της Νέας Υόρκης» – γύρω στο 1969 [4]

karpathian-federation
Πριν από μισό αιώνα οι ιδρυτές της Καρπαθιακής Ομοσπονδίας στο χολ του Αγίου Ελευθερίου της Νέας Υόρκης. Από αριστερά 1η σειρά: Λάμπρος Ι. Σταματιάδης, Μανώλης Κοντονικόλας, Θεόφιλος Σεβδαλής, Γεώργιος Χαλκιάς, Ηλίας Χωρατατζής, Κωστής Νικολάου, Νίκος Ι. Γεργατσούλης, από Όλυμπο. 2η σειρά: Παναγιώτης Λογοθέτης, Παναγιώτης Μελισσηνός, Κώστας Παχούλης, Γεώργιος Βασιλαράκης, Νίκος Πρωτόπαπας, Λάμπρος Ηλ. Σταματιάδης, Μανώλης Κασσώτης, Γιάννης Νικήτα Ζαβόλας, Μανώλης Δήμαρχος, Βασίλειος Ν. Διακαντώνης, Χαράλαμπος Μαλαξός. 3η σειρά Κώστας Α. Κωστής, Κώστας Σεβδαλής, Σταμάτης Σακελλαρίδης, Μιχαήλ Πελεχρίνης, από Όλυμπο Αντώνης Πρωτόπαπας, Μιχαήλ Κοσμάς Παλαιός, Βασίλειος Φράγκος.

Σε βαθύ γήρας ..

Το 1993 πέθανε σε βαθύ γήρας σε ηλικία 96 ετών.

Ο Λάμπρος Σταματιάδης, του οποίου η ζωή διήρκεσε σχεδόν ολόκληρο τον 20ου αιώνα σαν Έλληνας μετανάστης στην Αμερική, έχει στα γραπτά του απαλές απηχήσεις από μια παλιά ποιητική μορφή τέχνης με διορατικότητα και εσωτερική σοφία.

Χειρόγραφά του στα Ελληνικά βρέθηκαν πρόσφατα, δακτυλογραφήθηκαν και μεταφράστηκαν στα αγγλικά. Το Hellenic University Club έχει δημοσιεύσει μέρος του έργου του στο http://www.huc.org έτσι ώστε άλλοι, ειδικά οι Καρπάθιοι ανά τον κόσμο, να μπορούν να έχουν εύκολη πρόσβαση στο έργο του και στις δύο γλώσσες, και να απολαύσουν την ομορφιά του στίχου του, που θυμίζει το μέτρο, το ρυθμό και τον τονισμό της αρχαίας ελληνικής ποίησης  [3].

Επιμέλεια άρθρου,
Μανόλη Μ. Τσαγκάρη,
Αρχισυντάκτη, Μηχανικού Πληροφορικής


Πηγές και Αναφορές

  1. Λάμπρος Ι. Σταματιάδης, λήμμα, Καρπαθο-παίδεια
  2. Τι είναι η Κάρπαθος για μένα, ποίημα του Λ.Ι.Σ. (karpathos.net)
  3. Το ταξίδι της ζωής μου (Η βιογραφία του Λάμπρου Ι. Σταματιάδη), © Copyright 2013, The Hellenic University Club of Southern California.
  4. Νέα πνοή στην Καρπαθιακή Ομοσπονδία, άρθρο του Μανόλη Κασώτη, Εφημερίδ α  Ροδιακή, 12/10/2019.
  5. ΛΑΜΠΡΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ, Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΚΑΡΠΑΘΙΟΣ, (άρθρο του Μανώλη Δημελλά), karpathianrevolution.gr
  6. Το Φερμάνι της Καθαροδευτέρας, Ηλεκτρονική Εφημερίδα Ομόνοια, Φ63, 2020 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s