Η εικόνα της Χρυσοπολίτισσας «Κυράς» του Μεγάλου Χωριού 

 

Του συνεργάτη μας
Ανδρέα Ηλία Μακρή

chryssopolitisa--004
Λεπτομέρεια από την εικόνα της Παναγίας στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Απέρι.

Με την κατάλυση του Βυζαντίου στις 29 Μαΐου 1453 και την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους  Οσμανλήδες Toύρκους, οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι χίλιες φορές προτίμησαν να ρίξουν στη  θάλασσα τις εκκλησιαστικές εικόνες και τα οικογενειακά τους εικονίσματα, παρά να  πέσουν τα  Ιερά και  Όσια στα βέβηλα χέρια των απίστων. ‘Ισως-ίσως με την κρυφή ελπίδα ότι, η Θεία Πρόνοια με ούριους ανέμους, κύμα το κύμα θα τις αρμένιζε και θα κατέληγαν σε φιλόξενες ακρογιαλιές στα  Αιγαιοπελαγίτικα νησιά ή στην αντίπερα πλευρά του Αιγαίου Στερεά Ελλάδα. Πράγματι, εκατοντάδες οι πολυταξιδεμένες εικόνες με αίσιον τέλος που θρονιάσθηκαν με τιμές  σε εκκλησίες στα νησιά της πατρίδας μας.

Στην Κάρπαθο κάποιες δεκαετίες αργότερα, ένας  χωρικός πήγε να  κόψει ξύλα στο δάσος τ’ Άη Νικόλα στον κόλπο του «Κατάκολο»(2) στο Βρόντη. Ξάφνου από απόσταση παρατήρησε να επιπλέει στη θάλασσα μια σανίδα που αντιφέγγιζε έντονα στον  ήλιο. Κάτι τον ώθησε μέσα του και ροβόλησε την  πλαγιά μέχρι την ακρογιαλιά. Τα νερά όμως ήταν βαθιά για το μπόι του και προχώρησε διστακτικά στη θάλασσα μέχρι το στηθαίο ύψος. Εκεί, άπλωσε το χέρι του και με τον μανάρι κάρφωσε τη σανίδα και την έφερε σιμά του.  Μονομιάς, η θάλασσα άρχισε να κοκκινίζει! Την τράβηξε με κόπο μέχρι την αμμουδιά και έκπληκτος αντίκρυσε το αστραφτερό πρόσωπο της βρεφοκρατούσας  Παναγίας με το  μανάρι του στο αριστερό μάτι, το πηγάδι προς μύτη να στάζει αίμα από τη χαρακιά. Όταν συνήλθε από το σοκ και τη συγκίνηση των στιγμών έστησε όρθια την εικόνα και άρχισε να σταυροκοπιέται αμέτρητες φορές με βαθιές μετάνοιες και να παραμιλάει εκστασιασμένος:

Ω, Παναγία μου,  ώ, Παναγία μου, τίαν είναι τούτο.  θαύμα!…  θαύμα!…

Διεπίστωσε ακόμα ότι, το μανάρι του δεν έβγαινε από την εικόνα με τίποτα, ενώ η εικόνα παρέμενε ασήκωτη ριζωμένη στην άμμο. Επικαλέστηκε τότε τη χάρη του Θεού να ελεήσει τον αμαρτωλό εαυτό του για την χαρακιά, που άθελα του προξένησε στο πρόσωπο της Παναγίας. Ανήμπορος και να τη μεταφέρει πάνω στο χωριό πήρε δρόμο και ασθμαίνοντας έφθασε κάθιδρος στο τότε Μεγάλο Χωριό. Πήγε κατευθείαν στον Πύργο(3) του δεσπότη τρέμοντας σύγκορμος γι αυτό που έπρεπε να εξιστορίσει τώρα. Όταν συνήλθε κάπως ανέφερε τα καθέκαστα στον Μητροπολίτη. Ο εκπρόσωπος του Θεού επί γης του αποκρίθηκε τότε:   

«Ευλογημένε! Δεν είναι κανένα ξύλο αυτό.  
Είναι η Βασίλισσα των ουρανών.
Η μητέρα του Χριστού μας και όλου του κόσμου.
Θέλει τιμές, κλήρο, εξαπτέρυγα και όλο τον κόσμο του νησιού,
και του Μεγάλου χωριού για να μετακινηθεί».

Τα νέα μαθεύτηκαν σαν αστραπή σε όλο το νησί. Φαίνεται οι ντελάληδες στα χωριά το πήραν στα ζεστά, έβαλαν τα δυνατά τους και προφανώς, χωρίς μπαξίσι.

Στο δια ταύτα.

Τοπικοί παράγοντες, μέγα πλήθος προσκυνητών και σύσσωμος ο κλήρος του νησιού με τα εξαπτέρυγα και τον Δεσπότη επικεφαλής κατηφόρισε στο «Βρόντη». Έγινε κατανυκτική παράκληση και τότε, δεύτερο θαύμα συντελέστηκε.  Το μανάρι  έπεσε με την εικόνα όμως, να παραμένει όρθια, στητή στην άμμο. Όλο το ασκέρι των προσκυνητών βρήκε τότε την ευκαιρία να ασπασθεί την αλμυροποτισμένη εικόνα από το μεγάλο αιγαιοπελαγίτικο ταξίδι, με συνεχείς επαναληπτικές μετάνοιες. Κύριος οίδε πόσους πόθους και θελήματα δεν θα της εμπιστεύτηκαν με το καλημέρα, οι βαθειά θρησκεύοντες χριστιανοί.

Κάποια στιγμή, ατέλειωτο κομβόι προσκυνητών ξεκίνησε τον ποδαρόδρομο της επιστροφής  με προπορευόμενη την αλμυροφιλημένη πια εικόνα της Χρυσοπολίτισσας Θεοτόκου στα χέρια  παλικαριών στο χιλιοπατημένο μονοπάτι της διαδρομής μέχρι πάνω το Μεγάλο Χωριό, σκαρφαλώνοντας λόφους και χαράδρες, κατεβαίνοντας και ανεβαίνοντας πλαγιές και κοίτες χειμάρρων του «Χα», της «Κολυμπήθρας» και «Λουμπουναρές». Είχαν μάλιστα να λένε αργότερα οι εθελοντές μεταφορείς ότι, σαν φύλλο φτερού τους φάνηκε η εικόνα της Μεγαλόχαρης Παναγίας(4) εναλλασσόμενοι κάθε φορά ανά δύο, αφού οι πάντες ήθελαν  να την αγγίξουν, να πάρουν την ευλογία της.

Έτσι, το όνειρο Απερίτισσας χωρικής που προηγούμενα είχε ευρέως διαδοθεί στο χωριό, επαληθεύτηκε πέρα για πέρα. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση εμφανίστηκε λέει, στο όνειρο της μια νεαρή γυναίκα με φωτεινό ρόδινο πρόσωπο, ντυμένη στα μεταξωτά πορφυρά και μπλε χρώματα που κρατούσε αριστερά της μικρό παιδί, πάνω σε πέτρα καθισμένη παρά δίπλα στον Πύργο του Δεσπότη και της είπε:

–  Από τη μορφή σου, κάθε άλλο παρά ντόπια μαρτυράς. Η φορεσιά που φορείς με την μπιμπίλα  εμείς τη λέ(γ)ουμε «πολίτικη!» Μας τό ‘φερναν ό,σοι πή(γ)αιναν στη Πόλη της Μεγάλης μας  εκκλησίας. Πώς βρέθηκες μαθές κόρη μου, εδώ;  Άραγε δεν θα βρεθεί ν΄ανοίξει πόρτα και για σένα  σ’ ολόκληρο το χωριό; 

Η απάντηση που εισέπραξε φανέρωσε τη θέληση της:

–  Είμαι η Χρυσοπολίτισσα Κυρά. Εκείνος που με έφερε και με κάθισε εδώ, θα με φροντίσει… Σ΄ αυτό το Μέρος θέλω το σπίτι μου. Κάθε πόρτα που θ’ ανοίγει, να με αντικρύζει. Ακόμη και το καντήλι μου θα φέγγει μεσ’ τη νύχτα, δύναμη μεγάλη  στις ψυχές και παρηγοριά θα δίνει.

Και πράγματι επί αρχιεπισκόπου  Ιεροθέου (1601 – 1622) στο σημείο εκείνο θεμελιώθηκε  ο πρώτος Μητροπολιτικός Ναός που για δύο αιώνες φιλοξένησε την εικόνα της βρεφο-κρατούσας  Θεοτόκου Παναγίας μέχρι το 1853, όταν καταστρεπτικός σεισμός της  εποχής κατέστησε το ναό ετοιμόρροπο.  

moustakis-aperi-imnkt-004
Η εικόνα της Παναγίας στο Απέρι, μετά τη συντήρησή της στο τέλος της δεκαετίας του ’90 (φωτο. Γ. Μουστάκη)

Πλέον, επί Μητροπολίτη Μεθοδίου (1832 – 1864) άρχισε η ανέγερση του σημερινού μεγαλοπρεπή καθεδρικού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον αρχιτεκτονικό ρυθμό της μονόκλιτης  σταυρο-θολιακής βασιλικής  με πρόναο και γυναικωνίτη. Περατώθηκε τον  Μάιο του 1886 επί Μητροπολίτη Νείλου Σμυρνιόπουλου με τη χαριτόβρυτη εικόνα της Χρυσοπολίτισσας Κυράς του Απερίου θρονιασμένη πλέον, σε χρυσοποίκιλτο ναόσχημο προσκυνητάρι, εμπνευσμένο από  ναοδόμο μεγάλης υστεροφημίας, το Συριανό αρχισχεδιαστή του Οικουμενικού Πατριαρχείου Ηλία Εμμ. Ματσάκη  δια χειρός του περιώνυμου Απερίτη  ξυλογλύπτη του Αϊδινίου Γιώργη Γιαμά.

moustakis-aperi-panagia-detail
Λεπτομέρεια από την αφιερωματική επιγραφή στο κάτω μέρος της αργυρής επιφάνειας της εικόνας της Παναγίας του Απερίου

Προηγούμενα, στις αρχές του 18ου αιώνα την επαργύρωση της θαυματουργής(5) εικόνας ανέλαβε η επίτροπος και γιαγιά της Φωτουλιάς Βασ. Χρυσού το γένος Βασιλείου Χατζηπαπά, η οποία με γάιδαρο τη μετέφερε στο  Φοινίκι  στον Κρητικό αργυροxρυσοχόο Βαγγελάκη κουβαλώντας σε  «τουβρά» και το ασήμι. Την πίσω πλευρά για πυροπροστασία κάλυψαν με φύλλο λαμαρίνας. 

makris-panagia-2020
Πρόσφατη φωτογραφία της εικόνας Παναγίας του Απερίου (φώτο Α. Μακρή, 2014).

Σημειώσεις και Αναφορές

  1. Το Μεγάλο Χωριό  αποτελούσαν τα όμορα Κοινοτικά Διαμερίσματα Απερίου και Βολάδος.
  2. Με την ευκαιρία, πότε θα μετονομάσουμε σε  κόλπο «Αγίας Ελένης», τον κόλπο στο «Κατάκολο»; Τοπωνύμιο ωραίο, εύηχο και χριστιανοπρεπές. Είναι ιστορικό γεγονός και όχι μυθοπλασία  ότι, το 335 μ.Χ, μοίρα του βυζαντινού στόλου, η οποία μετέφερε την Αγία Ελένη στην Παλαιστίνη προς ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα, εν πλω για τον προορισμό της-λόγω θαλασσοταραχής- βρήκε εδώ φιλόξενο αραξοβόλι.
  3. Ο τρίπατος Πύργος με πολεμίστρες για την ασφάλεια του δεσπότη δέσποζε στη θέση της σημερινής σκάλας  που οδηγεί  στον μητροπολιτικό ναό. Τέλη του 19ου αιώνα, αρχές 20ου στη θέση του Πύργου οικοδομήθηκε το νεοκλασικό δίπατο στολίδι του παρελθόντος, κατοικία και γραφεία του εκάστοτε Μητροπολίτη. Μάλιστα, στη χάρη της στις 15 Αυγούστου η εκάστοτε εκκλησιαστική επιτροπή παρέθετε παραδοσιακό γεύμα στον ισόγειο χώρο, σε Αρχές και κλήρο. Φαντάζομαι ελλείψει χώρου όχι και στο ευσεβές εκκλησίασμα(7).
  4. Με πρόταση του αργυροτεχνίτη Βαγγελάκη κάλυψαν τεχνηέντως με ασήμι τη ρωγμή που προξένησε  η μαναριά. Αλλά την επομένη το ασήμι έλιωσε. Πέρασε η ιδέα ότι, η Μεγαλόχαρη το ήθελε με χρυσό. Έβαλαν τότε βενέτικο μάλαμα, αλλά και πάλι την επομένη βλέπουν πεσμένο το χρυσό! Τότε πια βεβαιώθηκαν ότι η Παναγία ήθελε τη μαναριά ακάλυπτη, σε κοινή θέα.
  5. Το να γράψει κανείς τα θαύματα της Χρυσοπολίτισσας Παναγίας ανά τους αιώνες δεν είναι εύκολη υπόθεση. Όμως, η μεγάλη κτηματική περιουσία και τα τάματα που της αφιέρωσαν οι Απερίτες είναι ένδειξη της πίστης και της ευγνωμοσύνης για την υγεία, που τότε τους απέδωσε -ελλείψει γιατρών- και φυσικά μαρτυρούν το εύρος του ελέους της.

Aπόσπασμα από το πρόσφατο βιβλίο μου: «ΕΝΘΥΜΗΜΑΤΑ – Πηγαδιώτικα & Ξενοχωριανά»


Σ.τ.Σ.Ε

Οι φωτογραφίες του άρθρου ανήκουν στον ιστότοπο του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Απέρι και το συντηρητή των εικόνων του ναού κ. Γεώργιο Μουστάκη. Η φωτογραφία του τέμπλου παραχωρήθηκε από τον αρθρογράφο.

Κύρια πηγή για το άρθρο αυτό ήταν η αείμνηστη Φωτεινή Η. Μακρή το γένος Ανδρέα Χιωτάκη, στην οποία αφιερώνουμε αυτό το άρθρο.

Ακολουθεί μια συλλογή σχετικών φωτογραφιών:

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s